GeoSilesia

Gródczanki, gm. Pietrowice Wielkie

Najbardziej na zachód wysunięty punkt województwa śląskiego leży przy słupku granicznym nr 45/5 (na skarpie, za drzewem), we wsi Gródczanki na Płaskowyżu Głubczyckim. W lewym górnym rogu znajduje się Republika Czeska, a w prawym górnym – gmina Kietrz w województwie opolskim. Na powierzchni występują osady czwartorzędowe, natomiast niżej zalegają mioceńskie iły i gipsy zapadliska przedkarpackiego.

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Lelity, gm. Popów

Najbardziej na północ wysunięty punkt województwa śląskiego znajduje się w korycie Warty, w północno-wschodnim narożniku działki ewidencyjnej nr 18/1, we wsi Lelity na Wyżynie Wieluńskiej. Na lewo od pomarańczowego plecaka oraz za rzeką znajduje się gmina Działoszyn w województwie łódzkim. Na powierzchni występują osady czwartorzędowe, natomiast niżej zalegają wapienie górnojurajskie monokliny przedsudeckiej (południowej).

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Koryczany, gm. Żarnowiec

Najbardziej na wschód wysunięty punkt województwa śląskiego – północno-wschodni narożnik działki ewidencyjnej nr 124 (kałuża w prawym górnym rogu zdjęcia) – znajduje się we wsi Koryczany, na Wyżynie Miechowskiej. W lewym górnym rogu widoczna jest gmina Kozłów w województwie małopolskim. Na powierzchni występują osady czwartorzędowe, natomiast niżej zalegają margle górnokredowe niecki miechowskiej.

Fot. R. Chybiorz / 2019-05

Rycerka, gm. Rajcza

Najbardziej na południe wysunięty punkt województwa śląskiego – słupek graniczny nr 161/6 na zachodnich stokach Jaworzyny (1173 m n.p.m.) – znajduje się we wsi Rycerka, w Beskidzie Żywiecko-Kysuckim. W lewym dolnym rogu widoczna jest Republika Słowacka. Na powierzchni odsłaniają się eoceńskie piaskowce magurskie jednostki bystrzyckiej płaszczowiny magurskiej, należące do fliszu Karpat zewnętrznych.

Źródło fot. P. Paslawski / 2020-06

Kuźnia Raciborska

Najniżej położony punkt województwa śląskiego (171,8 m n.p.m.) znajduje się na brzegu Odry, przy granicy województwa, w pobliżu Kuźni Raciborskiej, na obszarze Kotliny Raciborskiej. W podłożu występują osady czwartorzędowe oraz mioceńskie iły zapadliska przedkarpackiego.

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Kuźnia Raciborska

Kuźnia Raciborska to najniżej położone miasto w województwie śląskim – jego najniższy punkt znajduje się na wysokości 184 m n.p.m. Miasto leży w Kotlinie Raciborskiej, której ukształtowanie wyraźnie wpływa na charakter tutejszej rzeźby terenu.

Źródło: slaskie.eska.pl

Korbielów / Beskid Żywiecki

Najwyżej położony punkt w województwie śląskim (1534,55 m n.p.m.; słupek graniczny III/109) znajduje się w Korbielowie, na Górze Pięciu Kopców w Beskidzie Żywiecko-Orawskim. Jest to północny grzbiet Pilska, którego główna kulminacja (1557 m n.p.m.) leży po stronie słowackiej. Na powierzchni występują eoceńskie piaskowce magurskie jednostki raczańskiej płaszczowiny magurskiej, należące do fliszu Karpat zewnętrznych.

Źródło fot. P. Dziki

Beskid Żywiecki

Romanka (1366 m n.p.m.) – drugi co do wysokości szczyt Beskidu Żywieckiego w województwie śląskim. Jej szczytowe partie od 1963 r. chroni rezerwat przyrody „Romanka”. Widok z Rysianki.

Źródło fot. J. Opioła / commons.wikimedia.org / 2012-08

Beskid Śląski

Skrzyczne to najwyższy szczyt Beskidu Śląskiego (1257 m n.p.m.). Leży na granicy powiatów bielskiego i żywieckiego, na terenie miasta Szczyrk. Widok z drona.

Źródło fot. R. Neuman / 2020-01

Beskid Śląski

Barania Góra to drugi co do wysokości szczyt Beskidu Śląskiego (1215 m n.p.m.). Leży na granicy powiatów cieszyńskiego i żywieckiego, na terenie miasta Wisła. Na jej zachodnich stokach biorą początek dwa z trzech głównych potoków źródłowych Wisły – Biała i Czarna Wisełka. Widok z drona.

Źródło fot. R. Neuman / 2020-01

Beskid Śląski - Czantoria

Beskid Śląski to najbardziej na zachód wysunięte pasmo polskich Beskidów, a zarazem Karpat. Na granicy polsko-czeskiej leży Wielka Czantoria (995 m n.p.m.) – najwyższy szczyt czeskiej części Beskidu Śląskiego oraz najwyższy punkt wododziału Wisły i Odry. Widok z drona.

Źródło fot. R. Neuman / 2020-08

Szczyrk

Szczyrk to najwyżej położone miasto w województwie śląskim. Zabudowa miasta rozciąga się na wysokości ok. 470–600 m n.p.m., natomiast jego granice obejmują teren położony od 470 do 1257 m n.p.m. Najniższy punkt znajduje się przy granicy z Buczkowicami, a najwyższy – na szczycie Skrzycznego.

Źródło: slaskie.eska.pl

Koniaków, gm. Istebna

Koniaków to najwyżej położona wieś w województwie śląskim (ok. 760 m n.p.m.). Większość zabudowy leży na wysokości 700–800 m n.p.m., a z Ochodzitej (896 m n.p.m.), najwyższego punktu wsi, przy dobrej pogodzie można zobaczyć Beskid Śląski i Żywiecki, Tatry oraz Małą Fatrę. Według regionalizacji fizycznogeograficznej z 2018 r. miejscowość leży w mezoregionie Międzygórza Jabłonkowsko-Koniakowskiego.

Źródło: slaskie.eska.pl / 2024-11-25

Beskid Mały

Czupel to najwyższy szczyt Beskidu Małego (930,2 m n.p.m.). Leży w powiecie żywieckim, na granicy gmin Czernichów i Łodygowice.

Źródło fot. M. Płachta / commons.wikimedia.org / 2006-07

Beskid Mały

Łamana Skała to drugi co do wysokości szczyt Beskidu Małego (928,9 m n.p.m.). Leży na granicy powiatów żywieckiego i wadowickiego oraz gmin Ślemień i Andrychów. Na jej grzbiecie występują ostańce z piaskowca istebniańskiego. W 1961 r. utworzono tu rezerwat przyrody „Madohora”, który w 2026 r. powiększono. Widok z Potrójnej.

Źródło fot. Selso / commons.wikimedia.org / 2015-09

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska

Góra Janowskiego (Zamkowa) to najwyższe wzniesienie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Znajduje się we wsi Podzamcze, w gminie Ogrodzieniec, i osiąga wysokość 515,5 m n.p.m. Na wzgórzu znajdują się hotel SPA (po prawej) oraz ruiny Zamku Ogrodzieniec. Najwyższym punktem jest skała Czubatka (zwana też Skałą), zbudowana z wapieni górnojurajskich monokliny śląsko-krakowskiej. Widok z drona.

Fot. M. Achtel / 2014-10

Wyżyna Krakowsko-Częstochowska

Straszykowa Góra (wzgórze ze słupem) to drugi co do wysokości szczyt Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej w województwie śląskim i czwarty w całej Wyżynie. Ma wysokość 500,3 m n.p.m. i znajduje się w Ryczowie (gmina Ogrodzieniec). Zbudowana jest z twardych, górnojurajskich wapieni skalistych.

Źródło fot. T. Pilczewski / 1975; R. Chybiorz / 2010

Wyżyna Śląska

Wyżyna Śląska to najbardziej uprzemysłowiony makroregion fizycznogeograficzny Polski. Jej kulminacja znajduje się na Górze Świętej Anny (408 m n.p.m.) w województwie opolskim. W województwie śląskim najwyższy punkt (398 m n.p.m., tzw. Góra Łubianki) leży na Garbie Tarnogórskim, w Nowej Wsi (gmina Mierzęcice). U jej podnóża, w przysiółku Łubianki (Myszkowice), zaczyna się lub kończy Szlak Historii Górnictwa Górnośląskiego.

Źródło fot. Kuba / pozaschemat.weebly.com / 2017-02

Wyżyna Śląska

Wyżyna Śląska to najbardziej uprzemysłowiony makroregion fizycznogeograficzny w Polsce. Jej kulminacja znajduje się na Górze Świętej Anny (408 m n.p.m.) w województwie opolskim. W województwie śląskim najwyższy punkt (398 m n.p.m.; tzw. Góra Łubianki) leży na Garbie Tarnogórskim w Nowej Wsi (gmina Mierzęcice). Wyżej wznosi się jedynie hałda Szarlota w Rydułtowach (ok. 406 m n.p.m.), której wysokość względna wynosi ok. 134 m.

Fot. R. Chybiorz / 2010-08

Markowice, gm. Koziegłowy

Od 1 stycznia 2022 r. na mapie Polski pojawiła się nazwa Góra Trzech Rzek (385,8 m n.p.m.; 50°33′33″N, 19°09′53″E). Wzgórze stanowi fragment garbu Progu Woźnickiego, którym przebiega wododział między zlewniami Wisły i Odry. Na poziomie cieków II rzędu obejmuje zlewnie Warty, Małej Panwi i Przemszy.

Fot. J. Nita / 2009-08

Wzniesienia i szczyty

Górnośląski Oddział PTTK w Katowicach opracował wykaz najwyższych punktów wysokościowych do odznaki „Korona Województwa Śląskiego”. Obejmuje ona 49 szczytów i wzniesień położonych na terenie 51 gmin.

Źródło ryc. pttk.katowice.pl

Powiat częstochowski

Największym powiatem w województwie śląskim pod względem powierzchni jest powiat częstochowski, zajmujący 1521 km², co stanowi 12,3% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Powiat bieruńsko-lędziński

Najmniejszym pod względem powierzchni powiatem w województwie śląskim jest powiat bieruńsko-lędziński o powierzchni 158 km², co stanowi 1,3% powierzchni całego województwa.

Źródło: GUS 2017

Dąbrowa Górnicza

Największym miastem na prawach powiatu w województwie śląskim pod względem powierzchni jest Dąbrowa Górnicza (189 km²), zajmująca 10. miejsce w Polsce. Kolejne pozycje zajmują: Katowice (12.), Częstochowa (13.), Jaworzno (14.), Rybnik (16.) i Gliwice (19.).

Źródło: GUS 2017

Powiat Świętochłowice

Najmniejszym miastem na prawach powiatu w województwie śląskim są Świętochłowice, zajmujące zaledwie 13 km², co stanowi ok. 0,1% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Gmina Pszczyna

Największą gminą miejsko-wiejską w województwie śląskim pod względem powierzchni jest gmina Pszczyna, zajmująca 175 km², co stanowi 1,4% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Gmina Krzanowice

Najmniejszą gminą miejsko-wiejską w województwie śląskim jest gmina Krzanowice, zajmująca 47 km² (0,4% powierzchni województwa). Krzanowice są także najmniejszym miastem w regionie – mają powierzchnię 3,19 km², co stanowi zaledwie 0,03% jego obszaru.

Źródło: GUS 2017

Gmina Wisła

Największą gminą miejską w województwie śląskim pod względem powierzchni jest gmina Wisła, zajmująca 109 km², co stanowi 0,9% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Gmina Radlin

Najmniejszą gminą miejską w województwie śląskim pod względem powierzchni jest gmina Radlin, zajmująca zaledwie 12,53 km², co stanowi 0,1% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Gmina Jeleśnia

Największą gminą wiejską w województwie śląskim pod względem powierzchni jest gmina Jeleśnia, zajmująca 170 km², co stanowi 1,4% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Gmina Jejkowice

Najmniejszą gminą wiejską w województwie śląskim jest gmina Jejkowice, zajmująca zaledwie 8 km², co stanowi 0,06% powierzchni województwa.

Źródło: GUS 2017

Gmina Kozy

Kozy to największa pod względem liczby ludności wieś w Polsce – liczy 12 826 mieszkańców, a gęstość zaludnienia wynosi 483 osoby na km².

Źródło: GUS 2017

Międzybrodzie Żywieckie

Międzybrodzie Żywieckie to miejscowość o najdłuższej nazwie w województwie śląskim – liczy ona 23 znaki, wliczając spację. Jest to wieś w gminie Czernichów, w powiecie żywieckim.

Źródło: slaskie.eska.pl / 2024-10-04

Czechowice-Dziedzice ...

Czechowice-Dziedzice, Czerwionka-Leszczyny i Siemianowice Śląskie to miasta o najdłuższych nazwach w województwie śląskim – każda z nich liczy 20 znaków, wliczając spację.

Źródło: slaskie.eska.pl / 2024-10-04

Gmina Janów

W 2026 roku Janów stał się 75. miejscowością posiadającą prawa miejskie w województwie śląskim. W ostatnich latach prawa miejskie odzyskały także: Przyrów (1 stycznia 2024 roku), Włodowice (1 stycznia 2023 roku) i Olsztyn (1 stycznia 2022 roku).

Jaworzynka, gm. Istebna

W województwie śląskim znajdują się zarówno historyczne, jak i współczesne trójstyki granic. Obecny trójstyk Polski, Czech i Słowacji istnieje od 1993 r. Punkt ten leży w jarze Wawrzaczowego Potoku o głębokości ok. 8 m i szerokości 34 m. Jest to jedno z sześciu takich miejsc w Polsce.

Źródło fot. A. Piernikarczyk

Mędralowa, gm. Koszarawa

Na wschodnim, niższym wierzchołku Mędralowej (1169 m n.p.m.) znajduje się historyczny punkt graniczny. W latach 1179–1564 stykały się tu granice Węgier, Polski i ziem śląskich, a podczas II wojny światowej – Generalnego Gubernatorstwa, III Rzeszy i Słowacji.

Źródło fot. J. Opioła / 2012-07 Creative Commons

Odra, gm. Gorzyce

W czasach II RP Polska miała dziewięć trójstyków, w tym trójstyk Polski, Niemiec i Czechosłowacji, położony w miejscu ujścia Olzy do Odry, w miejscowości Odra. Tzw. Kąt Trzech Cesarzy upamiętniał Pomnik Trzech Narodów (1929–1969), którego miniatura znajduje się dziś na Rondzie Trzech Narodów w Chałupkach.

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Sosnowiec - Mysłowice

Trójkąt Trzech Krajów, po 1873 r. zwany Trójkątem Trzech Cesarzy, to miejsce, w którym w latach 1846–1915 stykały się granice trzech mocarstw zaborczych: Austrii (później Austro-Węgier), Prus (później Niemiec) oraz Rosji. Granice przebiegały rzekami (od lewej): Czarną Przemszą, Białą Przemszą i Przemszą.

Fot. W. Krawczyński / 2013-04

Bytom - Tarnowskie Góry

Punkt triangulacyjny Sucha Góra przez ponad 100 lat stanowił punkt odniesienia dla górniczego układu współrzędnych płaskich, wykorzystywanego w pomiarach w kopalniach Górnego Śląska.

Źródło fot. M. Meus / geodezjapolska.pl

Chorzów - Park Śląski

Przez województwo śląskie przebiega południk 19° długości geograficznej wschodniej, dzielący Polskę na część wschodnią i zachodnią. W listopadzie 2015 r. jego przebieg oznaczono w chorzowskim Parku Śląskim, od strony Siemianowic Śląskich.

Fot. R. Chybiorz / 2019-04

Chorzów - Park Śląski

Przebieg 19. południka w Parku Śląskim oznaczono żółtą szyną kolejową na Alei Planetarium. Po obu jej stronach ustawiono tablice informacyjne opisujące południk oraz wskazujące, że po jego przekroczeniu znajdujemy się po wschodniej lub zachodniej stronie Polski.

Fot. R. Chybiorz / 2019-04

Czechowice-Dziedzice

W grudniu 2012 r. przebieg 19. południka oznaczono na chodniku przy ul. Paderewskiego w Czechowicach-Dziedzicach, przy Miejskiej Bibliotece Publicznej. 4 grudnia 2022 r. odsłonięto tam tablicę informacyjną opisującą położenie geograficzne miasta.

Źróło fot. czecho.pl / 2018-07

Czechowice-Dziedzice

W czerwcu 2021 r. przebieg 19. południka długości geograficznej wschodniej oznaczono na ulicach Czechowic-Dziedzic: Szkolnej, Makuszyńskiego, Kasprowicza, Narutowicza i Hutniczej.

Źródło fot. UM Czechowice-Dziedzice / 2021-06

Czechowice-Dziedzice

W kwietniu 2023 r. przebieg 19. południka długości geograficznej wschodniej oznaczono w dwóch miejscach na terenie Centrum Edukacji Ekologicznej w Czechowicach-Dziedzicach. Jedna z granitowych tablic znajduje się w chodniku przy zejściu z parkingu w kierunku budynku przy ul. Mikołaja Kopernika, druga zaś (na zdjęciu) przecina ścieżkę prowadzącą od wieży widokowej i jest dobrze widoczna z tarasu.

Źródło fot. cee.czechowice-dziedzice.pl / 2023-04

Wodzisław Śląski

Przez centrum Wodzisławia Śląskiego przebiega 50. równoleżnik szerokości geograficznej północnej, upamiętniony pomnikiem na skwerze przy ul. Bogumińskiej 4, obok Urzędu Miasta.

Fot. R. Chybiorz / 2017-01

Siemianowice Śląskie

Geodezyjny środek województwa śląskiego, wyznaczony w czerwcu 2026 roku, w pobliżu ul. Innowacyjnej w Siemianowicach Śląskich.

Źródło fot. siemianowice.pl