Położenie województwa śląskiego

  • Administracyjne i kartograficzne
  • Fizycznogeograficzne
  • Hydrograficzne

Położenie administracyjne

Województwo śląskie to jednostka samorządu terytorialnego oraz jednostka podziału administracyjnego położona w południowej części Polski. Według danych GUS z 1 stycznia 2025 r. województwo zajmowało powierzchnię 12 334 km², co stanowi 3,9% terytorium kraju i daje mu 14. miejsce pod względem powierzchni w Polsce. Siedzibą władz województwa są Katowice.

Województwo śląskie jest jedyną jednostką w trójstopniowym podziale terytorialnym kraju, w której liczba miast na prawach powiatu (19) jest większa niż liczba powiatów (17). Na trzecim stopniu podziału administracyjnego województwo składa się ze 167 gmin, w tym 49 gmin miejskich, 26 gmin miejsko-wiejskich oraz 92 gmin wiejskich (WODGiK, 2026).

W dniu 1 lipca 2017 r. utworzono Górnośląsko-Zagłębiowską Metropolię (GZM), która rozpoczęła działalność z początkiem 2018 roku. W skład pierwszej metropolii w Polsce wchodzi 41 miast i gmin położonych w centralnej części województwa śląskiego (zob. metropoliagzm.pl).

Województwo śląskie graniczy z następującymi województwami: województwem opolskim od zachodu (długość granicy 240 km), województwem łódzkim od północy (145 km), województwem świętokrzyskim od północnego wschodu (119 km) oraz województwem małopolskim od wschodu (291 km). Południowa granica województwa stanowi jednocześnie granicę państwową z Czechami (150 km) oraz ze Słowacją (87 km) (WODGiK, 2026).

Położenie kartograficzne

Obszar województwa leży na półkuli północnej i wschodniej. Przez jego terytorium przebiega południk 19°E (oznaczony w Chorzowie i Czechowicach-Dziedzicach) oraz równoleżniki 50°N (pomnik w Wodzisławiu Śląskim) i 51°N.

Skrajnymi punktami granicy województwa śląskiego są (według WODGiK, 2016):

  • na północny 51°05′58″, 18°55'23" – nurt Warty w pn. wsch. narożniku działki ewidencyjnej nr 18/1; powiat kłobucki, gmina Popów, ok. wsi Lelity;
  • na południu 49°23′38″, 19°01'37" – słupek graniczny nr 161/6, stoki Jaworzyny pomiędzy Wlk. Raczą a Przegibkiem; powiat żywiecki, gmina Rajcza, wieś Rycerka;
  • na zachodzie 18°02′06″, 50°03'57" – słupek graniczny nr 45/5; powiat raciborski, gmina Pietrowice Wielkie, okolice wsi Gródczanki;
  • na wschodzie 19°58′26″, 50°28'37" – pn. wsch. narożnik działki ewidencyjnej nr 124; powiat zawierciański, gmina Żarnowiec, las ok. wsi Koryczany.

Zobacz także: Galeria > Inne > Śląskie NAJ.

Położenie fizycznogeograficzne

Główną cechą ukształtowania powierzchni Polski jest pasowy układ jednostek rzeźby terenu, który powstał w wyniku długotrwałych procesów geologicznych, m.in. ruchów górotwórczych i zlodowaceń. Każdy z sześciu pasów odmiennego krajobrazu naturalnego (Gilewska, 1997; Migoń, 2012), nazywanych także krainami (jednostkami) geograficznymi, dzieli się na mniejsze jednostki: geomorfologiczne i fizycznogeograficzne. Województwo śląskie, jako jedyne w kraju, położone jest na obszarze czterech z sześciu pasów krajobrazowych.

W 2018 r. opublikowano nowy podział fizycznogeograficzny Polski, w którym na obszarze województwa śląskiego wydzielono kilka nowych mezoregionów (Solon i in., 2018).

Charakterystykę prowincji, podprowincji, makroregionów i mezoregionów przedstawiono w książce pt. Regionalna geografia fizyczna Polski wraz z kartami informacyjnymi mezoregionów (Richling i in., 2021). Dane przestrzenne są dostępne online na stronie Geoserwis GDOŚ (geoserwis.gdos.gov.pl).

Wcześniej najbardziej rozpowszechniona była regionalizacja fizycznogeograficzna opracowana przez J. Kondrackiego (1964, 2002).

Struktura starego i nowego podziału dostępna jest w Wikipedii. Warto również pamiętać, że zasięgi i nazwy jednostek fizycznogeograficznych nie zawsze pokrywają się z jednostkami geomorfologicznymi (zob. „Encyklopedia Województwa Śląskiego”), a w literaturze bywają one niekiedy stosowane zamiennie.

Położenie hydrograficzne

Obszar województwo śląskiego w całości leży w zlewisku Oceanu Atlantyckiego, a dokładniej w zlewiskach dwóch mórz śródziemnych: Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego. Do zlewiska Morza Bałtyckiego należą obszary dorzeczy Odry (55,3% powierzchni województwa) oraz Wisły (44,3%), natomiast do zlewiska Morza Czarnego należy obszar dorzecza Dunaju (0,2%). Zlewiska mórz oddziela kontynentalny (europejski) dział wodny, natomiast dorzecza Odry i Wisły rozdziela dział wodny pierwszego rzędu. Obszar dorzecza Odry obejmuje fragmenty regionów wodnych: Górnej Odry, Środkowej Odry oraz Warty (zob. galeria „Dorzecze Odry”). Z kolei obszar dorzecza Wisły obejmuje fragmenty regionów wodnych: Małej Wisły, Górnej i Zachodniej Wisły oraz Środkowej Wisły (zob. galeria „Dorzecze Wisły”). Niewielki fragment obszaru dorzecza Dunaju należy do regionu wodnego Czadeczki (zob. galeria „Dorzecze Dunaju”).

Taki układ sieci rzecznej sprawia, że województwo śląskie jest jedynym województwem w Polsce, przez którego obszar przepływają trzy najdłuższe rzeki kraju: Wisła, Odra i Warta. Na zachodnim stoku Baraniej Góry w paśmie Beskidu Śląskiego (gmina Wisła) znajdują się źródła Wisły. Z kolei na obszarze Wyżyny Częstochowskiej zlokalizowane są źródła Warty w Kromołowie (gmina Zawiercie) oraz źródła Pilicy w okolicach miasta Pilica. Rzeka Pilica jest najdłuższym lewobrzeżnym dopływem Wisły, a pod względem długości zajmuje ósme miejsce wśród rzek w Polsce.

W centralnej części Województwo śląskie występuje największe w Polsce pojezierze antropogeniczne, powstałe w wyniku działalności człowieka – tzw. Górnośląskie Pojezierze Antropogeniczne (zob. Wikipedia).

Po więcej informacji zapraszam do lektury publikacji online: Przyroda Górnego Śląska nr 101 (2020) oraz portalu Encyklopedia Województwa Śląskiego.

Ryszard Chybiorz / Ostatnia aktualizacja 22.08.2026.