GeoSilesia

Wiek bezwzględny rzeźby terenu

Rzeźba powierzchni Ziemi (terenu) jest podstawowym elementem krajobrazu naturalnego. Według Gilewskiej (1997) została ukształtowana w ciągu ostatnich 65 mln lat (w kenozoiku). Procesy i zjawiska geologiczne (m.in. ruchy tektoniczne, działalność lodu, wody oraz wpływ wiatru) spowodowały, że występują tu formy ukształtowania powierzchni terenu o różnej genezie, wieku i rozmiarach (szkic geomorfologiczny). Zob. także: „Przyroda Górnego Śląska” nr 101 (2020) oraz Galeria > Dziedzictwo Ziemi.

Szkic geomorfologiczny wg J. Lewandowskiego (2015, zmieniony), gdzie: 1 – wychodnie (ostańce denudacyjne) utworów dewonu, 2 – płaskowyże i góry zbudowane z utworów paleozoicznych (głównie karbońskich), 3 – progi tektoniczne i zręby strukturalne zbudowane z utworów triasu środkowego, 4 – progi strukturalne i ostańce denudacyjne zbudowane z utworów triasu górnego, 5 – progi strukturalne i ostańce denudacyjne zbudowane z utworów jury środkowej, 6 – progi strukturalne, zręby tektoniczne i ostańce denudacyjne zbudowane z utworów węglanowych jury górnej, 7 – progi strukturalne i ostańce denudacyjne zbudowane z utworów kredy górnej, 8 – wychodnie zbudowane z morskich utworów środkowego miocenu, 9 – ostańce denudacyjne zbudowane ze żwirów serii gozdnickiej (górnego miocenu lub pliocenu?), 10 – struktury fliszu karpackiego z cienką pokrywą utworów czwartorzędowych (głównie peryglacjalnych), 11 – struktury fliszu karpackiego z osiami głównych grzbietów, 12 – zdenudowane wysoczyzny polodowcowe, 13 – główne baseny sedymentacyjne zastoisk transgresywnych zlodowaceń środkowopolskich, 14 – płaskowyże z cienką pokrywą utworów plejstoceńskich, głównie lessowych, 15 – pokrywy eoliczne - wydmowe, 16 – ostańce denudacyjne zbudowane z utworów wulkanicznych (permu oraz paleogenu–neogenu), 17 – główne dyslokacje tektoniczne faz późnoalpejskich, reaktywowane w czwartorzędzie, 18 – nasunięcie karpackie, 19 – kuesty triasowe, 20 – kuesty górnojurajskie, 21 – kuesty górnokredowe, 22 – linie maksymalnych zasięgów lądolodów: S – zlodowacenia sanu, O – zlodowacenia odry, W – zlodowacenia warty, 23 – główne rynny subglacjalne, 24 – główne osie struktur glacitektonicznych, 25 – moreny czołowe, 26 – ozy, 27 – główne kierunki odpływu wód proglacjalnych (sandrowych), 28 – plejstoceńskie stożki napływowe, 29 – przełomy rzek, głównie epigenetyczne, 30 – rzeki i zbiorniki wodne, 31 – współczesny dział wodny Odra/Wisła, 32 – granica państwa, 33 – granica administracyjna województwa śląskiego, 34 – linia przekroju geologicznego (patrz: Wgłębna budowa geologiczna).

Krajobraz naturalny

Krajobraz naturalny (przyrodniczy) to wyodrębniony przestrzennie fragment materialnej rzeczywistości Ziemi, stanowiący złożony system obejmujący formy terenu, gleby, wody, skały i roślinność. Za element krajobrazu uznaje się także atmosferę. W krajobrazie naturalnym można wyróżnić czynniki abiotyczne, biotyczne oraz społeczne. Termin ten bywa również traktowany jako synonim określenia „środowisko naturalne”.

Krajobraz naturalny województwa śląskiego obejmuje wszystkie cztery klasy oraz dziewięć z czternastu rodzajów krajobrazu naturalnego Polski. Jego typologia (skała macierzysta, gleby, wody i roślinność potencjalna) jest dostępna w Wikipedii, a krótka charakterystyka krajobrazu województwa śląskiego została przedstawiona w portalu „Encyklopedia Województwa Śląskiego”.