Dorzecze Wisły
Województwo śląskie położone jest w granicach trzech spośród dziewięciu dorzeczy wydzielonych w Polsce – Wisły, Odry i Dunaju – oraz siedmiu z 24 regionów wodnych. Przez jego obszar przepływają trzy ważne rzeki Polski: Wisła, Odra i Warta. Na terenie województwa znajdują się również źródła Wisły, Warty i Pilicy, a także największe w Polsce pojezierze antropogeniczne. Zob. także: GeoŚląsk > Położenie > Hydrograficzne.
W województwie śląskim obszar dorzecza Wisły obejmuje części trzech regionów wodnych: Małej Wisły, Górnej Wisły Zachodniej oraz Środkowej Wisły.
Ryszard Chybiorz / 14.10.2021 / Ostatnia aktualizacja 04.09.2026.
Region wodny Małej Wisły
Obszar ten obejmuje Wisłę od źródeł do ujścia Przemszy, czyli tzw. Małą Wisłę, zajmującą 26,5% powierzchni województwa. W całości leżą w nim powiaty będziński i bieruńsko-lędziński oraz miasta na prawach powiatu: Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, Jaworzno, Mysłowice, Siemianowice Śląskie i Tychy. Częściowo obejmuje również liczne powiaty i miasta, m.in. Katowice, Bytom, Chorzów, Żory, Jastrzębie-Zdrój i Bielsko-Białą.
Ryc. R. Chybiorz / 2021-10
Źródła Wisły
Umowne źródła rzeki – Czarnej Wisełki, tzw. Wykapy Czarnej Wisełki im. W. Pola i H. Łobarzewskiego, oraz Białej Wisełki, tzw. Wantule im. L. Zejsznera – znajdują się w Wiśle, na stokach Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim, poza dostępnymi szlakami turystycznymi. Dlatego 29 kwietnia 2026 roku w rezerwacie przyrody „Barania Góra” odsłonięto tablicę informacyjną wskazującą symboliczny obszar źródliskowy rzeki Wisły. Tablicę umieszczono przy niebieskim szlaku turystycznym.
Źródło fot. gov.pl/web/rdos-katowice/
Czarna Wisełka
Źródła Czarnej Wisełki znajdują się na wysokości ok. 1107 m n.p.m. Wody potoku mają rdzawe zabarwienie, spowodowane dużym stężeniem żelaza, manganu, glinu i substancji organicznych. Na zdjęciu Czarna Wisełka w dolnym biegu, przy początku ścieżki dydaktycznej na Baranią Górę. Na trasie ścieżki znajdują się kaskady Czarnej Wisełki.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Biała Wisełka
Źródła Białej Wisełki znajdują się na wysokości ok. 1080 m n.p.m. W jej dolinie występuje największy zespół naturalnych wodospadów i progów rzecznych w Beskidzie Śląskim, od 1987 roku nazywany Kaskadami Rodła. Tworzy go około 25 wodospadów i progów o wysokości od 0,5 do 5 m (na zdjęciu).
Fot. K. Bargieł / 2009-04
Zbiornik Czerniański
Poniżej połączenia Białej i Czarnej Wisełki, w latach 1968–1973, wybudowano Zbiornik Wodny Wisła Czarne, zwany także Zbiornikiem Czerniańskim lub Jeziorem Czerniańskim. Zwierciadło wody znajduje się na wysokości ok. 545 m n.p.m.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Wisełka
Ze Zbiornika Czerniańskiego wypływa Wisełka, która dopiero po połączeniu z potokiem Malinka nosi nazwę Wisła. Biała i Czarna Wisełka, Zbiornik Czerniański, Wisełka oraz Malinka znajdują się w granicach rezerwatu przyrody „Wisła”.
Fot. R. Chybiorz /2017-09
Wisełka
W Wiśle-Czarne, nieopodal Hotelu Aries, znajduje się Mała Zapora z 8-metrowym sztucznym wodospadem. Jest to pierwsza konstrukcja piętrząca wody Białej i Czarnej Wisełki, zbudowana w latach 50. XX wieku. Poniżej, w obrębie koryta rzeki, widoczne są odsłonięcia zlepieńca malinowskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2010-03
Malinka
Potok Malinka jest uznawany za trzeci, obok Czarnej i Białej Wisełki, ciek źródłowy Wisły. Jego źródła znajdują się na wysokości ok. 945 m n.p.m., między Malinowską Skałą a Zielonym Kopcem. Tuż poniżej mostu w Nowej Osadzie Malinka łączy się z Wisełką, dając początek rzece, która odtąd nosi nazwę Wisła.
Źródło fot. Czudek (1929)
Dziechcinka
Dziechcinka to lewobrzeżny dopływ Wisły o długości 5,32 km. Płynie w granicach miasta Wisła, a jej źródła znajdują się na północnych stokach Małego Stożka w Beskidzie Śląskim. W dolnej części doliny znajduje się nad nią wiadukt z 1932 roku, należący do linii kolejowej Ustroń–Wisła Głębce.
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Wisła
W Wiśle, w parku Kopczyńskiego przy ul. Olimpijskiej, znajduje się Pomnik Źródeł Wisły, odsłonięty 13 czerwca 2014 r. Jest on wzorowany na posągu „Ślązaczki”, odsłoniętym 22 sierpnia 1937 r. i zburzonym podczas II wojny światowej. Wisła, nazywana królową polskich rzek, jest najdłuższą rzeką Polski i największą rzeką w zlewisku Morza Bałtyckiego.
Źródło fot. UM Wisła
Dolina Wisły
Widok ze stoku Równicy (ok. 765 m n.p.m.) na dolinę Wisły w Ustroniu Polanie. Na drugim planie Pasmo Czantorii (do 995 m n.p.m.). Dno doliny, o szerokości do 650 m, znajduje się na wysokości 382–385 m n.p.m.
Fot. R. Chybiorz / 2010-09
Młynówka
W rejonie Wisły-Obłaźca wody Wisły zasilają kanał Młynówka, płynący równolegle przez Ustroń i uchodzący do rzeki w Nierodzimiu. Od 1771 r. napędzał on koła wodne miejscowych zakładów. Na zdjęciu: staw na Młynówce, założony w latach 20. XIX w. i wykorzystywany od 1890 r. do celów rekreacyjnych. W pobliżu znajdują się pozostałości huty „Klemens” (1772–1897).
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Gościeradowiec
Stoki Beskidu Śląskiego rozcinają liczne potoki uchodzące do Wisły. W ich dolinach występują liczne źródła. Na zdjęciu: Źródło Żelaziste w dolinie potoku Gościeradowiec w Ustroniu.
Fot. R. Chybiorz / 2010-03
Gościeradowiec
Źródło Żelaziste w dolinie potoku Gościeradowiec odkryto w 1884 roku. Woda wypływała z zawalonej sztolni, w której od lat 70. XVIII wieku wydobywano rudę żelaza (syderyt) na potrzeby huty w Ustroniu.
Źródło fot. Czudek (1929)
Głębiec
Wody części źródeł są ujmowane i wykorzystywane przez mieszkańców. Na zdjęciu: Źródło Karola w dolinie potoku Głębiec w Ustroniu, obudowane w 1916 r. Już w XIX wieku wykorzystywano je do leczenia ludzi i zwierząt.
Fot. R. Chybiorz / 2010-03
Wisła
W początkowym odcinku Wisła ma charakter rzeki górskiej – charakteryzuje się dużym spadkiem, a w jej korycie występują liczne progi kamienne i kaskady. Po opuszczeniu terenów górskich w Ustroniu rzeka stopniowo traci ten charakter. Na zdjęciu sztuczne kaskady Wisły w Ustroniu, widok z mostu w ciągu ul. Kuźniczej.
Fot. R. Chybiorz / 2009-09
Dolina Wisły
Po opuszczeniu Beskidu Śląskiego, na Pogórzu Cieszyńskim, Wisła rozcina stożek napływowy Ustronia na głębokość 20–25 m. Na zdjęciu zachodnia krawędź doliny w Harbutowicach koło Ustronia. Dno doliny ma tu szerokość do 2 km i znajduje się na wysokości 332–337,5 m n.p.m.
Fot. R. Chybiorz / 2020-11
Brennica
Rzeka Brennica to pierwszy większy prawobrzeżny dopływ Wisły, o długości 16,8 km. Jej źródła znajdują się w Brennej, na zboczach Beskidka (Beskid Śląski), na wysokości od ok. 867 do 696 m n.p.m. Na rzece występują liczne sztuczne progi i wodospady. Na zdjęciu próg Walcher-Sperre w Brennej Lachach, zbudowany w 1890 roku.
Fot. T. Jonderko / 2024-02
Potok Węgierski
Potok Węgierski to pierwszy większy lewobrzeżny dopływ Brennicy o długości ok. 3,2 km. Jego źródła znajdują się na wysokości ok. 880 m n.p.m. na północnych stokach Kotarza (Beskid Śląski). Spływa na północ i uchodzi do Brennicy na wysokości ok. 495 m n.p.m., w rejonie przystanku Brenna Bukowa. Na zdjęciu próg skalny w warstwach godulskich dolnych serii śląskiej.
Fot. T. Jonderko / 2015-01
Brennica
Brennica uchodzi do Wisły na granicy Górek Wielkich i Harbutowic (Pogórze Śląskie), ok. 2,5 km na południe od Skoczowa, na wysokości 303 m n.p.m. Na zdjęciu: koryto rzeki w Górkach Wielkich, w ciągu ul. Nowy Świat, ok. 1,4 km od ujścia.
Fot. R. Chybiorz / 2011-06
Dolina Wisły
W rejonie między Pogórzem a Skoczowem dno doliny ma szerokość ok. 2,7 km i znajduje się na wysokości 290–297 m n.p.m. Na zdjęciu widok z Działu Bielskiego w Pogórzu (ok. 320 m n.p.m.) na Dział Cieszyński, rozciągający się między Wzgórzami Goleszowskimi (464 m) a Płaskowyżem Wiślicy (388,5 m). W centrum zdjęcia widoczna jest tafla Stawu Podgórskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Bładnica
Potok Bładnica to lewobrzeżny dopływ Wisły. Jego źródła znajdują się u podnóża masywu Małej Czantorii w Beskidzie Śląskim. Następnie przepływa przez Pogórze Śląskie i uchodzi do Wisły w centrum Skoczowa, na wysokości ok. 290 m n.p.m. Na zdjęciu: potok Radoń w Cisownicy, który wpada do Bładnicy w Bładnicach Dolnych, na wysokości ok. 312 m n.p.m.
Fot. R. Chybiorz / 2010-09
Cieplica
Potok Cieplica to lewy dopływ potoku Radoń w zlewni Bładnicy. W jego górnym biegu zachodzą aktywne procesy wytrącania martwicy wapiennej, m.in. w postaci onkoidów. Występowaniu mchów towarzyszy powstawanie trawertynów mchowych.
Fot. A. Tyc / 2010-09
Dolina Wisły
Wisła (ok. 276 m n.p.m.) opuszcza Pogórze Śląskie na północ od Skoczowa, między Kępą Winogradzką w Pierśćcu (316,7 m; na pierwszym planie) a Kępą Wiślicką w Wiślicy (362,9 m; na drugim planie). W szerokiej na ok. 1500 m dolinie położone są Kiczyce (gm. Skoczów).
Fot. R. Chybiorz / 2017-06
Wisła
Rzeka Wisła (ok. 258 m n.p.m.), po opuszczeniu Pogórza Śląskiego w rejonie Wiślicy koło Skoczowa, płynie przez mezoregion Doliny Górnej Wisły aż do granic woj. śląskiego. Na zdjęciu: koryto rzeki w Drogomyślu.
Fot. R. Chybiorz / 2012-08
Knajka
Knajka to lewy dopływ Wisły. Jej źródła znajdują się na stokach wzgórza Chełm (354 m n.p.m.) w gminie Goleszów, na Pogórzu Śląskim. Uchodzi do Wisły w południowo-zachodniej części Strumienia, w dwóch miejscach: starym korytem oraz sztucznym przekopem. Na zdjęciu: dolina Knajki w Dębowcu; w tle Pogórze Śląskie i Beskid Śląski.
Fot. R. Chybiorz / 2018-07
Knajka
W środkowym i dolnym biegu Knajki występują liczne stawy hodowlane. Na zdjęciu: staw w Pruchnej (gm. Strumień), u podnóża Wysoczyzny Kończyckiej.
Fot. R. Chybiorz / 2016-09
Wisła
Koryto Wisły w Strumieniu podczas zlodzenia rzeki. Widok z mostu w ciągu ul. Bielskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2011-03
Zbiornik Goczałkowicki
Na północny wschód od Strumienia Wisła wpływa do Zbiornika Goczałkowickiego.
Źródło fot. lifevistula.pl / M. Karetta
Zbiornik Goczałkowicki
Zbiornik Goczałkowicki (Jezioro Goczałkowickie) to zbiornik zaporowy na Wiśle, utworzony w 1956 r. przez spiętrzenie wód zaporą w Goczałkowicach-Zdroju (ok. 255 m n.p.m.). Jest największym zbiornikiem w południowej części woj. śląskiego, o pojemności 167 mln m³, oraz piątym pod względem wielkości w Polsce. Na zdjęciu zachodnia część zbiornika w rejonie Wisły Małej, przy drodze Strumień–Pszczyna.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Zbiornik Goczałkowicki
Od stycznia 2023 roku najlepsze widoki na jezioro rozciągają się z 15-metrowej wieży widokowej w Wiśle Małej, po prawej stronie drogi Strumień–Pszczyna.
Fot. R. Chybiorz / 2023-04
Zbiornik Goczałkowicki
Przy dobrej widoczności z zachodniego brzegu jeziora rozciąga się panorama Beskidów: od Beskidu Małego, przez Bramę Wilkowicką i wysokie szczyty Beskidu Żywieckiego, po Beskid Śląski. Po prawej stronie, poza kadrem, wznoszą się szczyty czeskiego Beskidu Śląsko-Morawskiego. Przy bardzo dobrej przejrzystości powietrza w rejonie Bramy Wilkowickiej można dostrzec Krywań w Tatrach (zob. aplikacja „Polskie Góry”).
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Bajerka
Do Jeziora Goczałkowickiego uchodzi Bajerka. Jej źródła znajdują się na Pogórzu Śląskim, w okolicach Pogórza (gm. Skoczów). Do cieku doprowadzana jest część wód Wisły kanałem Młynówka, rozpoczynającym się poniżej ujścia Brennicy. Na zdjęciu zlodzone koryto Bajerki w Pierśćcu koło Skoczowa (Dolina Górnej Wisły).
Fot. R. Chybiorz / 2011-03
Dolina Górnej Wisły
Dolina Górnej Wisły między Pogórzem Śląskim na pierwszym planie (ok. 350 m n.p.m.) a Równiną Pszczyńską w głębi (ok. 270 m n.p.m.) ma szerokość ok. 9,3 km. U podnóża Pogórza widoczne są stawy w dolinie Iłownicy, dalej tafla Jeziora Goczałkowickiego (254,7 m n.p.m.). W tle Wyżyna Katowicka (320–357 m n.p.m.) z zakładami przemysłowymi w Łaziskach. Widok z Roztropic w gm. Jasienica.
Fot. R. Chybiorz / 2010-09
Iłownica
Iłownica to pierwszy prawy dopływ Wisły poniżej zapory w Goczałkowicach. Jej źródła znajdują się na północno-wschodnich stokach wzgórza Bucze (Pogórze Śląskie), a ujście – w północno-zachodniej części Czechowic-Dziedzic. Na zdjęciu: rzeka w Roztropicach (gm. Jasienica), między stawami Nowy i Pośrednik, w Dolinie Górnej Wisły.
Fot. R. Chybiorz / 2010-09
Łaziński Potok
Łaziński Potok (Zlewaniec) to prawobrzeżny dopływ Iłownicy. Jego źródła znajdują się na północnych stokach Zebrzydki (575 m n.p.m.) i Łazka (713 m n.p.m.), w masywie Błatniej w Beskidzie Śląskim. Następnie przepływa przez Pogórze Śląskie (na zdjęciu), gdzie znajduje się rezerwat przyrody Dolina Łańskiego Potoku. Uchodzi do Iłownicy w Roztropicach, w Dolinie Górnej Wisły.
Fot. R. Chybiorz / 2009-07
Iłownica
Iłownica po opuszczeniu Pogórza Śląskiego płynie Doliną Górnej Wisły, odwadniając liczne stawy hodowlane. Na zdjęciu: Staw Zabrzeski w Landeku (gm. Jasienica).
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Jasionka
Jasionka to nazwa górnego odcinka potoku Jasienica, prawego dopływu Iłownicy. Jej źródła znajdują się w Beskidzie Śląskim na wysokości ok. 730 m n.p.m. Następnie przepływa przez Pogórze Śląskie i uchodzi do Iłownicy w Dolinie Górnej Wisły, na wysokości ok. 245 m n.p.m. Na zdjęciu: potok w Jaworzu Nałężu, przy Szlaku Szklanym na Błatnią.
Fot. R. Chybiorz / 2011-07
Jasienica
Potok Jasienica (Jasieniczanka, Potok Jasienicki, Jasionka) to prawy dopływ Iłownicy. Wraz z dopływami silnie modeluje powierzchnię Pogórza Śląskiego. W płaskodennych odcinkach doliny występują stawy hodowlane. Na zdjęciu dolina Jasienicy w Międzyrzeczu Dolnym, o szerokości ok. 600 m, na wysokości młyna zbożowego.
Fot. R. Chybiorz / 2022-07
Jasienica
Obwałowany odcinek potoku Jasienica w Ligocie (Czechowice-Dziedzice), ok. 480 m powyżej ujścia do Iłownicy.
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Wapienica
Wody Wapienicy i Barbary spiętrza zapora im. Prezydenta Ignacego Mościckiego (na zdjęciu), zbudowana w latach 1929–1932, tworząc zbiornik retencyjny Wielka Łąka. Zlewnia Wapienicy sięga stoków Stołowa i Błatniej (Beskid Śląski). W 1993 r. utworzono tu zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Dolina Wapienicy” – jeden z najcenniejszych obszarów przyrodniczych w granicach Bielska-Białej.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Potok Żydowski
Potok Żydowski to prawy dopływ Wapienicy o długości 2,11 km. Jego źródła znajdują się w masywie Szyndzielni (Beskid Śląski), a ujście – tuż poniżej Zapory Wapienickiej. Ma duże znaczenie dla zaopatrzenia Bielska-Białej w wodę.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Wapienica
Wapienica po opuszczeniu Beskidu Śląskiego płynie przez Pogórze Śląskie i uchodzi do Iłownicy w Dolinie Górnej Wisły. Na zdjęciu: obwałowany odcinek rzeki przy ul. Wodnej w Czechowicach-Dziedzicach, u podnóża Pogórza Śląskiego (las na prawym brzegu).
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Dolina Białej
Dolina Białej w Bramie Wilkowickiej. Źródła rzeki znajdują się w Beskidzie Śląskim; dalej płynie ona przez północną część Kotliny Żywieckiej, a w Bramie Wilkowickiej oddziela Beskid Śląski od Beskidu Małego. W rejonie Bielska-Białej przecina Pogórze Śląskie. Przez wieki Biała była rzeką graniczną – etniczną, diecezjalną i państwową, rozdzielającą Śląsk i Małopolskę.
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Biała
Biała to prawy dopływ Wisły o długości 28,6 km. W dolnym biegu płynie przez Dolinę Górnej Wisły (na zdjęciu) i uchodzi do Wisły w Czechowicach-Dziedzicach, na wysokości 242 m n.p.m. Działalność górnicza doprowadziła do zmiany przebiegu jej koryta – obecne ujście znajduje się ok. 820 m poniżej naturalnego miejsca połączenia z Wisłą.
Fot. R. Chybiorz / 2016-07
Dolina Górnej Wisły
Na terenie mezoregionu Dolina Górnej Wisły występuje wiele stawów hodowlanych, a rzadziej zbiorniki powstałe w wyrobiskach po eksploatacji surowców. Na zdjęciu: Gminny Ośrodek Rekreacji i Sportów Wodnych w Kaniowie (gm. Bestwina), utworzony na terenie dawnego wyrobiska żwiru.
Fot. R. Chybiorz / 2016-07
Łękawka
Potok Łękawka jest ostatnim prawobrzeżnym ciekiem uchodzącym do Wisły na terenie województwa śląskiego. Jego źródła znajdują się na Pogórzu Śląskim, w południowej części Lasu Janowickiego, w gminie Bestwina. Na zdjęciu: staw w dolinie potoku koło Bestwinki.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Wisła
Starorzecza Wisły w rejonie ujścia Łękawki (prawy dolny róg) do Wisły. Na północ od Wisły leży gmina Miedźna, a na południe – gmina Bestwina (Dolina Górnej Wisły).
Źródło ortofotomapy: geoportal.orsip.pl / 2009
Wisła
Wisła w rejonie mostu Bronisław (Dolna Górnej Wisły), między śląską wsią Wola (po lewej) a Harmężami w woj. małopolskim (po prawej).
Fot. R. Chybiorz / 2023-04
Pszczynka
Pszczynka to lewy dopływ Wisły o długości 45,26 km. Jej źródła znajdują się w powiecie wodzisławskim, w okolicach Gogłowej, oraz w Jastrzębiu-Zdroju, na Płaskowyżu Rybnickim. Na rzece, w pobliżu Pszczyny, znajduje się zbiornik retencyjny Łąka, położony na Równinie Pszczyńskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2016-08
Pszczynka
Pszczynka uchodzi do Wisły na południe od Jedliny w gminie Bojszowy (Dolina Górnej Wisły). Na zdjęciu rzeka w odległości ok. 725 m od ujścia. Za linią kolejową znajduje się piaskownia – Odkrywkowy Zakład Górniczy „Jedlina”.
Fot. R. Chybiorz / 2023-04
Jezioro Paprocańskie
Jezioro Paprocańskie to sztuczny zbiornik w południowo-zachodniej części Tychów (Równina Pszczyńska), powstały w 1796 r. dla Huty Paprockiej. Od zachodu i północy omija je koryto Gostyni, ostatniego dużego lewobrzeżnego dopływu Wisły w jej odcinku od źródeł do ujścia Przemszy.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Gostynia
Rzeka Gostynia (Gostynka) to lewy dopływ Wisły o długości 32,1 km. Jej źródła znajdują się w Orzeszu (Płaskowyż Rybnicki), a ujście do Wisły – na terenie miasta Bieruń (Dolina Górnej Wisły). Na zdjęciu pomnik przyrody nieożywionej Źródło Mniszka w Łaziskach (Wyżyna Katowicka). Wody źródła zasilają Potok Dolnołaziski, lewy dopływ Gostyni.
Fot. R. Chybiorz / 2024-09
Mleczna
Rzeka Mleczna (dawniej Dupina) to lewy dopływ Gostyni. Jej źródła znajdują się w pobliżu zachodniej granicy rezerwatu Ochojec w Katowicach (Wyżyna Katowicka). Na zdjęciu dolina rzeki w Katowicach-Piotrowicach, w rejonie zabytkowego mostu (Wyżyna Katowicka).
Fot. R. Chybiorz / 2024-03
Mleczna
Uregulowane koryto Mlecznej w Bieruniu, w rejonie mostu w ciągu ul. Oświęcimskiej (Równina Pszczyńska).
Fot. R. Chybiorz / 2024-10
Ujście Mlecznej do Gostyni
Mleczna (po prawej) uchodzi do Gostyni przy drodze Świerczyniec–Bieruń Stary (Równina Pszczyńska).
Fot. R. Chybiorz / 2023-04
Ujście Gostyni do Wisły
Gostynia uchodzi do Wisły na południe od Bijasowic (Dolina Górnej Wisły). Od lewej: gmina Babice (woj. małopolskie) – Wisła – gmina Bojszowy (woj. śląskie) – Gostynia – gmina Bieruń (woj. śląskie).
Fot. R. Chybiorz / 2023-04
Czarna Przemsza
Ostatnim dużym lewym dopływem górnej Wisły jest Przemsza, powstająca z połączenia Czarnej i Białej Przemszy. Jej długość, licząc od źródeł Czarnej Przemszy, wynosi 88 km. Na zdjęciu koryto Czarnej Przemszy przy ul. Harcerskiej w Bzowie, 1,28 km od misy źródliskowej (Wyżyna Częstochowska).
Fot. R. Chybiorz / 2010-05
Źródło Czarnej Przemszy
Misa źródliskowa Czarnej Przemszy znajduje się na wysokości ok. 404 m n.p.m. w Bzowie, dzielnicy Zawiercia, na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2010-05
Czarna Przemsza
Czarna Przemsza na obrzeżach Parku Miejskiego w Siewierzu (Kotlina Siewierza), widok z punktu widokowego przy ujściu potoku Jordan. Ujście potoku widoczne w lewym dolnym rogu.
Fot. R. Chybiorz / 2023-03
Czarna Przemsza
Czarna Przemsza w rejonie ruin zamku w Siewierzu (Kotlina Siewierza), na zdjęciu z okresu międzywojennego.
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Mitręga
Rzeka Mitręga to lewobrzeżny dopływ Czarnej Przemszy. Jej źródła znajdują się w miejscowości Mitręga, w gminie Łazy (Kotlina Siewierza). Przepływa przez Zbiornik Mitręga w Łazach (na zdjęciu) i uchodzi do Czarnej Przemszy w Siewierzu (Kotlina Siewierza).
Fot. R. Chybiorz / 2022-03
Zbiornik Pogoria IV
Zbiorniki Pogoria (Pojezierze Dąbrowskie) to zespół akwenów w Kotlinie Dąbrowskiej, powstałych w zalanych wyrobiskach piasku podsadzkowego. Pogoria IV, czyli Zbiornik Kuźnica Warężyńska, jest najmłodszym (2005) i największym z nich. Pełni funkcję retencyjną, ograniczając skutki ewentualnych wezbrań Czarnej Przemszy, płynącej na zachód od zbiornika.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Zbiornik Pogoria III
Zbiorniki Pogoria (tzw. Pojezierze Dąbrowskie) to zespół akwenów w Kotlinie Dąbrowskiej, powstałych w wyniku zalania dawnych wyrobisk piasku podsadzkowego dla okolicznych kopalń. Pogorię III utworzono w latach 1973–1975. Dziś pełni ona funkcje przyrodnicze i krajobrazowe.
Fot. M. Nowakowski / 2011-10
Zbiornik Pogoria II
Zbiorniki Pogoria (tzw. Pojezierze Dąbrowskie) to zespół akwenów w Kotlinie Dąbrowskiej, powstałych w wyniku zalania dawnych wyrobisk piasku podsadzkowego dla okolicznych kopalń. Pogoria II powstała w latach 1976–1978. Zbiornik pełni ważne funkcje przyrodnicze i krajobrazowe, a wraz z otoczeniem objęty jest ochroną jako użytek ekologiczny.
Fot. M. Nowakowski / 2011-10
Zbiornik Pogoria I
Zbiorniki Pogoria (tzw. Pojezierze Dąbrowskie) to zespół akwenów w Kotlinie Dąbrowskiej, powstałych w wyniku zalania dawnych wyrobisk piasku podsadzkowego dla okolicznych kopalń. Pogoria I powstała w latach 1938–1945. Zbiornik pełni funkcje przyrodnicze i krajobrazowe, a wraz z otoczeniem objęty jest ochroną jako użytek ekologiczny.
Fot. M. Nowakowski / 2011-10
Ujście Pogorii do Czarnej Przemszy
Pogoria uchodzi do Czarnej Przemszy na terenach nadrzecznych Brzozowicy w Będzinie (Wyżyna Katowicka). Rzeka wypływa z niewielkich zbiorników na terenie Huty Katowice (ok. 300 m n.p.m.) i przepływa przez kaskadę zbiorników powstałych w wyrobiskach po eksploatacji piasków podsadzkowych: Pogoria I, II i III.
Fot. R. Chybiorz / 2014-05
Czarna Przemsza
Czarna Przemsza w rejonie ruin zamku w Będzinie, na zdjęciu z lat 30. XX wieku (Wyżyna Katowicka).
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Dolina Czarnej Przemszy
Dolina Czarnej Przemszy w przełomie przez Płaskowyż Bytomski między Będzinem (na dalszym planie Elektrownia Łagisza) a Sosnowcem (droga krajowa nr 94). To dobry przykład rozwoju miasta nad rzeką, która była źródłem wody, pożywienia oraz szlakiem komunikacyjnym. Nazwa „Czarna”, znana od XV w., nawiązuje do płytko zalegających pokładów węgla kamiennego.
Fot. R. Chybiorz / 2012-08
Czarna Przemsza
Rzeka Czarna Przemsza w rejonie zabytkowego Pałacu Oskara Schöna w Sosnowcu, który jest siedzibą sądu. Przez całe miasto rzeka płynie uregulowanym i szczelnie obudowanym korytem. Regulację przeprowadzono w latach 1957–1964.
Fot. R. Chybiorz / 2011-04
Brynica
Brynica to prawy dopływ Czarnej Przemszy o długości 57,2 km. Jej źródła znajdują się w Mysłowie (gm. Koziegłowy, Próg Woźnicki), na wysokości 350 m n.p.m. Na zdjęciu zbiornik Kozłowa Góra (Jezioro Świerklaniec), utworzony przez spiętrzenie wód Brynicy w latach 1935–1939 jako element systemu gospodarowania wodami i obrony obszaru przemysłowego Górnego Śląska. W latach 1948–1951 został zaadaptowany na potrzeby wodociągowe.
Źródło fot. archive.gpw.katowice.pl
Brynica
Przełom strukturalny Brynicy przez Próg Środkowotriasowy w Piekarach Śląskich (Szarlej).
Fot. W. Bardziński / 2013-09
Rawa
Rawa to największy prawy dopływ Brynicy. Jej źródła znajdują się przy stawie Marcin w Rudzie Śląskiej, na Wyżynie Katowickiej. Rzeka ma 19,6 km długości i przepływa przez Rudę Śląską, Chorzów i Katowice (na zdjęciu).
Fot. R. Chybiorz / 2026-08
Ujście Rawy do Brynicy
Rawa uchodzi do Brynicy w rejonie granicy Mysłowic i Sosnowca (Wyżyna Katowicka), na wysokości ok. 246,5 m n.p.m. Zob. monografię „Rawa – rzeka, która łączy” (online).
Fot. R. Chybiorz / 2020-05
Szopienice-Borki
W widłach Brynicy i Rawy, na styku Katowic, Mysłowic i Sosnowca, znajdują się stawy powstałe w dawnych wyrobiskach piasku eksploatowanego na potrzeby górnictwa. W 2000 r. część tego obszaru, położoną w granicach Katowic, objęto ochroną jako zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Szopienice-Borki”.
Fot. R. Chybiorz / 2020-05
Ujście Brynicy do Czarnej Przemszy
Brynica uchodzi do Czarnej Przemszy w Sosnowcu, przy granicy z Mysłowicami, na wysokości 243,8 m n.p.m. Zdjęcie z 1934 r.
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Ujście Brynicy do Czarnej Przemszy
Brynica uchodzi do Czarnej Przemszy w Sosnowcu, przy granicy z Mysłowicami, na wysokości 243,8 m n.p.m. Zdjęcie z 2022 r.
Fot. R. Chybiorz / 2022-02
Biała Przemsza
Źródła Białej Przemszy znajdują się na Wyżynie Olkuskiej, w woj. małopolskim. Na zdjęciu rzeka Biała Przemsza na Bagnach Błędowskich (Kotlina Siewierza) przylegających do Pustyni Błędowskiej. Przez treny te prowadzi urokliwa ścieżka dydaktyczna Dolina Białej Przemszy.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Centuria
Rzeka Centuria to prawobrzeżny dopływ Białej Przemszy. Na zdjęciu źródła Centurii na Wyżynie Częstochowskiej, na wysokości około 342 m n.p.m., w gminie Ogrodzieniec (pomnik przyrody). Kolejny obszar źródliskowy, również objęty ochroną, znajduje się w miejscowości Hutki-Kanki (gm. Łazy).
Źródło fot. CRFOP / 2015-09
Ujście Centurii do Białej Przemszy
Centuria uchodzi do Białej Przemszy w Kuźnicy Błędowskiej w Dąbrowie Górniczej (Kotlina Siewierza), na wysokości 303,2 m n.p.m.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Biała Przemsza
Biała Przemsza na Pustyni Błędowskiej (Kotlina Siewierza), na zdjęciu z listopada 1931 roku.
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Strumień Błędowski
Strumień Błędowski to prawy dopływ Białej Przemszy, którego źródła znajdują się między Łęką a Niegowonicami (Kotlina Siewierza). Na zdjęciu ujście strumienia (po lewej) do Białej Przemszy w Dąbrowie Górniczej, w pobliżu mostu przy ul. Turystycznej.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Biała
Biała to największy lewy dopływ Białej Przemszy. Jej źródła znajdują się w woj. małopolskim, a rzeka uchodzi do Białej Przemszy w Kuźniczce (Dąbrowa Górnicza), na wysokości 291,8 m n.p.m.
Fot. R. Chybiorz / 2009-10
Biała Przemsza
Przełom Białej Przemszy w Dąbrowie Górniczej (Okradzionów). Między Okradzionowem a Sławkowem dolina rzeki przecina Próg Środkowotriasowy (Garb Ząbkowicki), zbudowany z wapieni i dolomitów środkowego triasu.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Biała Przemsza
Biała Przemsza w Parku Dolina Białej Przemszy w Sławkowie (Pagóry Jaworznickie).
Fot. R. Chybiorz / 2023-05
Biała Przemsza
Park Dolina Białej Przemszy w Sławkowie warto odwiedzić w celach edukacyjnych, zwłaszcza podczas zajęć terenowych z uczniami.
Fot. R. Chybiorz / 2023-05
Biała Przemsza
Nieuregulowany odcinek Białej Przemszy między wiaduktem kolejowym w Sławkowie a Maczkami w Sosnowcu (Pagóry Jaworznickie) jest jednym z najlepiej zachowanych przykładów silnie meandrującego koryta rzecznego w pasie wyżyn. W dolinie rzeki utworzono użytki ekologiczne „Śródleśne Łąki w Starych Maczkach” w Sosnowcu i „Zakola Białej Przemszy” w Jaworznie.
Fot. A. Tyc / 2011-09
Kozi Bród
Kozi Bród to lewy dopływ Białej Przemszy o długości 24,26 km. Na zdjęciu rezerwat przyrody „Dolina Żabnika”, obejmujący dolinę potoku Żabnik, prawostronnego dopływu Koziego Brodu.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Biała Przemsza
Rzeka Biała Przemsza przy zabytkowym moście kolejowym w Sosnowcu-Maczkach (Pagóry Jaworznickie), oddanym do użytku w 1848 roku. Wówczas był to most graniczny, położony na granicy Królestwa Kongresowego (Imperium Rosyjskiego) z Cesarstwem Austrii. Później granica ta stała się granicą Imperium Rosyjskiego z Austro-Węgrami, a podczas I wojny światowej została zlikwidowana.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich
Wywierzyska w Strzemieszycach Wielkich (Pagóry Jaworznickie) tworzą dwa stawy z wydajnymi źródłami czystej wody wapniowo-magnezowej. Woda ze stawów odpływa strumieniem do Rakówki, dopływu Bobrka w zlewni Białej Przemszy. W latach 1827–1890 działała tu Płuczka Strzemieszycka, w której płukano rudy galmanowe z kopalń Anna i Kawia Góra.
Fot. R. Chybiorz / 2009-07
Bobrek
Bobrek to prawy dopływ Białej Przemszy o długości 19,82 km, ze źródłami w Dąbrowie Górniczej, na obszarze Pagórów Jaworznickich. Na zdjęciu: ujście Bobrka do Białej Przemszy (na pierwszym planie) w Sosnowcu (Pagóry Jaworznickie), na granicy Niwki i Jęzora, ok. 820 m od Trójkąta Trzech Cesarzy.
Fot. R. Chybiorz / 2022-02
Parking Trójkąt Trzech Cesarzy
Sosnowiec, ul. Śliwki.
Fot. R. Chybiorz / 2022-02
Trójkąt Trzech Cesarzy
Trójkąt Trzech Cesarzy w Sosnowcu (Wyżyna Katowicka) – miejsce, w którym w latach 1846–1915 stykały się granice Prus (później Niemiec), Austrii (Austro-Węgier) i Rosji. Na zdjęciu (1919–1934): widok z wieży Bismarcka w Mysłowicach na trójstyk – Czarna Przemsza (po lewej) i Biała Przemsza (na wprost) łączą się, tworząc Przemszę (po prawej).
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe
Dolina Przemszy
Przełom Przemszy przez Pagóry Jaworznickie w Dziećkowicach. Widok z zachodu (Mysłowice – Pagóry Imielińskie) na wschód (Jaworzno – Pagóry Jeleniowskie).
Fot. R. Chybiorz / 2022-03
Przemsza
Rzeka Przemsza na granicy Mysłowic, Jaworzna i Imielina, powyżej dawnego Pruskiego Urzędu Celnego w Imielinie (Pagóry Jaworznickie).
Fot. R. Chybiorz / 2022-03
Kanał Matylda
Kanał Matylda, czyli skanalizowana Śmierdząca (Śmidra), jest lewobrzeżnym dopływem Przemszy. Regulację wykonano w 1926 roku, przed odwodnieniem kopalni ołowiu Matylda w Chrzanowie-Kątach. Gruntowny remont urządzeń przeprowadzono w 1952 roku, przed kolejnym odwodnieniem kopalni. Od tego czasu kanał stopniowo podupada, choć wiele urządzeń regulujących nadal działa. Na zdjęciu: fragment kanału w Jaworznie-Jeleniu, w Dębie (Rów Krzeszowicki).
Fot. R. Chybiorz / 2022-03
Dolina Przemszy
Przemsza na granicy woj. śląskiego (po lewej, gm. Chełm Śląski) i małopolskiego (po prawej, gm. Chełmek), poniżej Zbiornika Dziećkowice (Rów Krzeszowicki / Dolina Górnej Wisły). Zbiornik powstał w wyrobisku po eksploatacji piasków wykorzystywanych w górnictwie do podsadzki. W latach 1815–1846 rzeka, od miejsca połączenia Białej i Czarnej Przemszy, stanowiła granicę między Wolnym Miastem Krakowem a Królestwem Prus.
Fot. M. Achtel / 2014-09, R. Chybiorz / 2013-05
Ujście Przemszy do Wisły
Widły Wisły i Przemszy w Czarnuchowicach (gm. Bieruń), tzw. kilometr zerowy Wisły (Dolina Górnej Wisły). Powyżej tego punktu Wisła ma charakter rzeki karpackiej i na tym odcinku często nazywana jest Małą Wisłą. Poniżej ujścia Przemszy staje się rzeką żeglowną. Na zdjęciu od lewej: gm. Babice, woj. małopolskie – Wisła – gm. Bieruń – Przemsza – gm. Gorzów, woj. małopolskie.
Fot. R. Chybiorz / 2022-03
Region wodny Górnej-Zachodniej Wisły
Obsza ten na terenie woj. śląskiego obejmuje fragmenty zlewni Soły, Skawy i Nidy, zajmujące łącznie ok. 10% powierzchni regionu. Zlewnia Soły obejmuje niemal cały powiat żywiecki oraz części powiatów bielskiego i cieszyńskiego, a także Bielsko-Białą. Zlewnia Skawy zajmuje wschodnią część gminy Ślemień i fragment gminy Jeleśnia. Zlewnia Nidy występuje na niewielkim obszarze powiatu zawierciańskiego wzdłuż jego wschodniej granicy.
Ryc. R. Chybiorz / 2021-10
Soła
Rzeka Soła powstaje z połączenia kilku potoków Beskidu Żywieckiego w Rajczy. Następnie przepływa przez Kotlinę Żywiecką, Beskid Mały, Pogórze Śląskie i Pogórze Wilamowickie. Za jej górny bieg uznaje się także potok Solanka (Słanica). Na zdjęciu potok Słanica w Soli, w rejonie studni solankowej.
Źródło fot. Internet / 2013-09-13
Milowski Potok
Milowski Potok (Salomonka) to prawy dopływ Soły. Jego źródliska znajdują się na wysokości 840–910 m n.p.m., pod Halą Boraczą i Cukiernicą Wyżną, w Beskidzie Żywieckim. Uchodzi do Soły w Milówce, na wysokości 451,5 m n.p.m.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Kameszniczanka
Kameszniczanka (Bystra) to lewy dopływ Soły o długości 10,32 km. Jej źródła znajdują się na wschodnich stokach Magurki Wiślańskiej w Beskidzie Śląskim, a uchodzi do Soły w Milówce, na wysokości 437 m n.p.m. W jej lewym dopływie – Janoszce – występują interesujące stanowiska geologiczne.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Leśnianka
Leśnianka (także Leśna) to lewy dopływ Soły. Płynie we wschodniej części Beskidu Śląskiego i zachodniej części Kotliny Żywieckiej. Jej źródła znajdują się na wysokości ok. 1050 m n.p.m., na wschodnich stokach kotła ograniczonego grzbietami ciągnącymi się od Magurki Wiślańskiej po Kościelec. W żywieckich Pawlusiach uchodzi do Soły na wysokości 353 m n.p.m. Dolina Leśnianki, znana jako Dolina Zimnika, jest zagospodarowana turystycznie i cenna pod względem geologicznym.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Twardorzeczka
Twardorzeczka to potok w Beskidzie Śląskim i Kotlinie Żywieckiej, prawobrzeżny dopływ Leśnianki. Jej źródła znajdują się na wysokości ok. 1000 m n.p.m. na północno-wschodnich stokach Magurki Radziechowskiej. Jest przykładem silnie wciętego potoku górskiego o urozmaiconej rzeźbie erozyjnej, ze skalnym korytem, licznymi formami erozji rzecznej i wodospadami.
Fot. A. Tyc / 2008-05
Koszarawa
Rzeka Koszarawa to prawy dopływ Soły o długości 33,7 km. Jej najwyżej położone źródła znajdują się na wysokości ok. 1000 m n.p.m., na stokach Jałowca, Przełęczy Suchej i Lachowego Gronia w Beskidzie Żywieckim. Na zdjęciu uregulowane koryto rzeki w Przyborowie (gm. Jeleśnia).
Źródło fot. pl.wikipedia.org / J. Opioła / 2012-06
Glinna
Potok Glinna jest lewym dopływem Krzyżówki, uchodzącej do Koszarawy. Jego źródła znajdują się na Hali Słowikowej w masywie Pilska (ok. 1430 m n.p.m.), a ujście do Krzyżówki – na wysokości ok. 540 m n.p.m. Potok ma ok. 9,5 km długości. Na zdjęciu wodospad Trójcy Świętej na potoku Glinne w Korbielowie (gm. Jeleśnia)
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Sopotnia Wielka
Potok Sopotnia Wielka ma źródła na wysokości 1220–1240 m n.p.m. na północno-wschodnich stokach Rysianki (Beskid Żywiecki, gm. Jeleśnia). W Sopotni Małej uchodzi do niego z lewej strony potok Sopotnia Mała. Na zdjęciu: wodospad w Sopotni Wielkiej (10 m) – najwyższy wodospad w polskich Beskidach.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Sopotnia
W wyniku regulacji dolnego odcinka Sopotni w latach 80. XX w. w Kotlinie Jeleśni powstała skalna rynna, silnie wcięta w starsze utwory rzeczne i utwory płaszczowiny magurskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2015-06
Ujście Sopotni do Koszarawy
Sopotnia (po prawej) uchodzi do Koszarawy w Jeleśni, na wysokości 408 m n.p.m., przy drodze nr 945 do Żywca.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Ujście Koszarawy do Soły
Koszarawa uchodzi do Soły w Żywcu (Kotlina Żywiecka). Ujście jest słabo widoczne po prawej stronie, przed pierwszym mostem.
Źródło fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe / lata międzywojenne
Jezioro Żywieckie
Jezioro Żywieckie (Zbiornik Tresna) w Kotlinie Żywieckiej to zbiornik retencyjny na Sole, utworzony w 1966 r. na granicy Kotliny Żywieckiej i Beskidu Małego. Stanowi część przełomu i kaskady rzeki Soły – systemu trzech zbiorników na rzece oraz jednego na górze Żar.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Żylica
Rzeka Żylica to lewobrzeżny dopływ Soły o długości 22 km. Jej źródła znajdują się na stokach Malinowskiej Skały, na wysokości ok. 1050 m n.p.m., w Beskidzie Śląskim. Na zdjęciu tama na Żylicy w Szczyrku, przy ul. Myśliwskiej.
Źródło fot. fotopolska.eu / pocztówka PTTK lata 1960-1962
Żylica
Rzeka Żylica po opuszczeniu Beskidu Śląskiego płynie przez Kotlinę Żywiecką i uchodzi do Jeziora Żywieckiego w Zarzeczu, na wysokości 342 m n.p.m. Na zdjęciu: przełom Żylicy między masywami Skrzycznego (po lewej) i Klimczoka (po prawej).
Fot. R. Chybiorz / 2019-10
Łękawka
Łękawka to prawy dopływ Soły (Jeziora Żywieckiego). Jej źródła znajdują się w Beskidzie Małym (ok. 580 m n.p.m.), a ujście – w jeziorze, w dzielnicy Moszczanica w Żywcu (ok. 340 m n.p.m.). Na zdjęciu: dolina Łękawki we wschodniej części Kotliny Żywieckiej; w tle Beskid Śląski (po lewej) i Beskid Mały (po prawej).
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Łękawka
Na zdjęciu dolina Łękawki we wschodniej części Kotliny Żywieckiej, z Pasmem Pewelskim i Sanktuarium Jasna Górka w Ślemieniu w tle. Widok z północy na południe.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Kocierzanka
Kocierzanka to prawy dopływ Łękawki. Jej źródła znajdują się w Beskidzie Małym (ok. 870 m n.p.m.), a uchodzi do Łękawki w Łękawicy, na wysokości 364 m n.p.m. Na zdjęciu: sztuczne koryto potoku w Kocierzu Rychwałdzkim.
Fot. R. Chybiorz / 2019-10
Zapora Tresna
Zapora Tresna znajduje się w południowej części przełomu Soły i jest elementem unikatowej w Polsce kaskady czterech zbiorników. Tworzą ją: Jezioro Żywieckie (zapora Tresna), Jezioro Międzybrodzkie (zapora Porąbka), Jezioro Czanieckie (zapora Czaniec) oraz całkowicie sztuczny zbiornik na górze Żar.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Góra Żar
Na Górze Żar (761 m n.p.m.) znajduje się elektrownia szczytowo-pompowa w Międzybrodziu Bialskim. Z wierzchołka rozciągają się widoki na przełom Soły oraz Jeziora Żywieckie i Międzybrodzkie. To wyjątkowe miejsce można zwiedzać przez cały rok.
Źródło fot. From the Sky / 2019-06
Dolina Soły
Północny fragment przełomu Soły przez Beskid Mały w Porąbce. Na prawym (wschodnim) brzegu widoczne jest rozcięcie dolinne Wielkiej Puszczy, między masywami Palenicy (po lewej) i Żaru (po prawej).
Fot. A. Tyc / 2008-03
Jezioro Czanieckie
Północny kraniec przełomu i kaskady rzeki Soły. Asymetryczny próg Beskidu Małego (Palenica) i zbiornik zaporowy w Czańcu.
Fot. A. Tyc / 2008-03
Jezioro Czanieckie
Jezioro Czanieckie jest rezerwuarem wody pitnej dla Katowic i Bielska-Białej, dlatego obowiązuje na nim zakaz uprawiania sportów wodnych.
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Domaczka
Domaczka to prawy dopływ Soły. Jej źródła leżą na północnych stokach Trzonki i Porębskiego Gronia (Beskid Mały). W środkowym i dolnym biegu rozcina Pogórze Śląskie, uchodząc do Soły w Kobiernicach. Na zdjęciu: dolina Domaczki w Czańcu; dalej Pogórze Śląskie i przełom Soły przez Beskid Mały.
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Dolina Soły
Dolina Soły na przedpolu Beskidu Małego, między Jeziorem Czanieckim a ujściem Domaczki, poniżej mostu drogi krajowej nr 52 w Kobiernicach.
Fot. M. Achtel / 2014-09
Młynówka Czaniecka
Młynówka Czaniecka to prawy dopływ Soły, odwadniający Jezioro Czanieckie. W Czańcu płynie kanałem nad potokiem Domaczka (widok w kole). Na zdjęciu głównym Młynówka na granicy woj. śląskiego (gm. Czaniec) i małopolskiego (gm. Kęty).
Źródło fot. www.google.com / 2024-01; R. Chybiorz / 2017-04
Soła
Rzeka Soła w Kobiernicach (gm. Porąbka), na granicy województwa śląskiego i małopolskiego. Rzeka jest pierwszym dużym prawobrzeżnym dopływem Wisły, uchodząc do niej poza granicami woj. śląskiego - w okolicach Oświęcimia na wysokości 225,5 m.
Fot. R. Chybiorz / 2018-08
Skawa
Zlewnia Skawy obejmuje wschodnią część gminy Ślemień oraz niewielki fragment gminy Jeleśnia w powiecie żywieckim. Obszar ten odwadniają głównie potok Kocońka i lewobrzeżne dopływy Lachówki (zlewnie VII rzędu). Źródła Lachówki (VI rzędu) znajdują się na północno-wschodnich stokach Wytrzyszczonu. Lachówka jest lewym dopływem Stryszawki (V rzędu), która uchodzi do Skawy (IV rzędu).
Ryc. R. Chybiorz / Źródło danych: Wody Polskie - Baza WMS 2022
Nida
Północno-wschodnia część województwa śląskiego leży głównie w zlewni Pilicy (region wodny Środkowej Wisły), jednak trzy fragmenty gminy Szczekociny oraz jeden fragment gminy Żarnowiec należą do zlewni Nidy (region wodny Górnej i Zachodniej Wisły).
Ryc. R. Chybiorz / Źródło danych: Wody Polskie - Baza WMS 2022
Region wodny Środkowej Wisły
Obszar ten na terenie woj. śląskiego obejmuje fragment zlewni Pilicy, zajmujący 7,9% powierzchni regionu i obejmujący części powiatów zawierciańskiego, myszkowskiego i częstochowskiego.
Ryc. R. Chybiorz / 2021-10
Pilica
W województwie śląskim znajdują się również źródła Pilicy – czwartej pod względem długości rzeki Polski i najdłuższego lewego dopływu Wisły. Rzeka rozpoczyna bieg w miejscowości Pilica (Wyżyna Częstochowska), na mokradłach między ul. 17 Stycznia a osiedlem Wilcze Doły (na zdjęciu).
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Dolina Pilicy
Zespół źródeł w dolinie rzeki w Pilicy-Piaskach. Rzeka płynie przez Sławniów i Żarnowiec do woj. świętokrzyskiego, następnie w gminie Szczekociny ponownie wpływa na teren woj. śląskiego i przez gminę Koniecpol kieruje się do woj. łódzkiego.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Udorka
Udorka to prawy dopływ Pilicy. Jej źródła znajdują się w okolicy wsi Kąpiele Wielkie (Wyżyna Częstochowska), w gminie Wolbrom (woj. małopolskie). Uchodzi na południe od Woli Libertowskiej (Wyżyna Miechowska), w gminie Żarnowiec. W dolinie Udorki występują niewielkie ostańce skalne o charakterze form krawędziowych oraz ruiny zamku w Udorzu.
Fot. J. Nita / 2013-08
Pilica
Rzeka Pilica w Szczekocinach (Niecka Włoszczowska).
Fot. R. Chybiorz / 2019-06
Krztynia
Krztynia to lewy dopływ Pilicy. Wypływa w okolicach wsi Siamoszyce (Wyżyna Częstochowska), w gminie Kroczyce. Przepływa przez Próg Lelowski i uchodzi do Pilicy na północnym skraju Szczekocin, położonych na terenie Niecki Włoszczowskiej. Na odcinku dna doliny między przysiółkami Piec i Fryszerka w Pradłach, w latach 1581–1939, koncentrowały się procesy wzbogacania rud żelaza oraz ich wytopu i przeróbki.
Fot. J.M. Waga / 2013-08
Białka
Rzeka Białka (Biała, Biała Błotna) to lewy dopływ Krztyni o długości 16,79 km. Jej źródła znajdują się w okolicach wsi Zdów (gm. Włodowice). Na zdjęciu pomnik przyrody Źródło spod Skałki przy drodze gruntowej stanowiącej przedłużenie ul. Źródlanej, przy czerwonym i niebieskim szlaku turystycznym.
Źródło fot. www.pomniki-przyrody.pl / 2023-02
Białka
Rzeka Białka we wsi Zdów-Piła (gm. Włodowice, Wyżyna Częstochowska). W korycie rzeki widoczny zespół źródeł przykorytowych i pulsujących („gotowanie się piasków”) – pomnik przyrody.
Fot. R. Chybiorz / 2010-05
Białka
Na rzece Białce znajduje się zbiornik Dzibice (gm. Kroczyce, Wyżyna Częstochowska) – zespół czterech sztucznych akwenów. Bywa on błędnie nazywany Zalewem Kostkowickim lub zalewem w Kostkowicach, choć znajduje się w Dzibicach. W rejonie Zawady Pilickiej (gm. Irządze, Próg Lelowski) Białka uchodzi do Krztyni, lewego dopływu Pilicy.
Fot. R. Chybiorz / 2022-10
Białka Lelowska
Białka Lelowska to lewy dopływ Pilicy, którego źródła znajdują się w Irządzach (Próg Lelowski), a ujście – w Koniecpolu (Niecka Włoszczowska). Na zdjęciu pomnik przyrody Źródła Pani Halskiej w północnej części Sokolnik (gm. Niegowa).
Źródło fot. CRFOP / 2015-09
Białka Lelowska
W dolinie Białki Lelowskiej występuje zespół wydajnych źródeł, także w niszach źródliskowych u podnóża zboczy, m.in. w Zbyczycach i Białej Wielkiej (gm. Lelów, Próg Lelowski).
Fot. A. Tyc / 2011-08
Dolina Pilicy
Dolina Pilicy w północnej części Koniecpola (Niecka Włoszczowska).
Fot. M. Achtel / 2014-09
Dolina Pilicy
Meandry Pilicy w sołectwie Radoszewnica (gm. Koniecpol, Niecka Włoszczowska). Dalej rzeka opuszcza woj. śląskie i wpływa na teren woj. łódzkiego.
Źródło fot. Miasto i Gmina Koniecpol