GeoSilesia

Region wodny Górnej Odry

Region wodny Górnej Odry zajmuje 22,3% powierzchni województwa śląskiego. Obejmuje zlewnię Odry od granicy państwa do granicy z województwem opolskim, wraz z dorzeczami Olzy i Kłodnicy. W jego granicach znajdują się powiat raciborski oraz miasta Gliwice, Zabrze i Rybnik, a także części powiatów cieszyńskiego, tarnogórskiego, gliwickiego, rybnickiego, wodzisławskiego, mikołowskiego i pszczyńskiego oraz miast Bytom, Piekary Śląskie, Chorzów, Katowice, Ruda Śląska, Świętochłowice, Jastrzębie-Zdrój i Żory.

Ryc. R. Chybiorz / 2021-10

Odra

Odra, mająca źródła w Czechach, jest drugą co do długości rzeką Polski, po Wiśle, a trzecią na terenie kraju, po Wiśle i Warcie. Na odcinku od Starych Chałupek do Olzy wyznacza granicę polsko-czeską. Między Chałupkami a Zabełkowem (gmina Krzyżanowice, Brama Raciborska) zachowała naturalny charakter i zmienne koryto (na zdjęciu).

Źródło fot. krainagornejodry.travel

Dolina Górnej Odry

W 2004 roku w gminie Krzyżanowice ustanowiono obszar chronionego krajobrazu „Meandry rzeki Odry”. Prowadzi przez niego ścieżka dydaktyczna (widoczna na zdjęciu), a meandry można podziwiać z wieży widokowej.

Fot. M. Achtel / 2014-09

Olza

Olza to pierwszy prawobrzeżny dopływ Odry o długości 86,2 km. Jej górny odcinek, liczący ok. 16 km, płynie przez teren gminy Istebna, w granicach Polski.

Ryc. R. Chybiorz / 2024-07 / Źródło danych: Wody Polskie - Baza WMS 2022

Olza

Źródła Olzy znajdują się w Istebnej, na południowych stokach Beskidu Śląskiego, u podnóża Gańczorki i Karolówki.

Źródło fot. UG Istebna

Olza

Rzeka Olza w zachodniej części Istebnej na odcinku 370 m stanowi granicę polsko-czeską. Kolejne jej odcinki wyznaczają granicę między Polską a Czechami: między Cieszynem a Kaczycami Górnymi, między Godowem a Łaziskami oraz od Gorzyczek aż do ujścia.

Fot. M. Achtel / 2014-10

Lesznianka

Lesznianka (Lesznica) to potok o częściowo granicznym przebiegu. Jej źródła znajdują się w Lesznej Górnej (gmina Goleszów, Beskid Śląski). Na odcinku 3,6 km płynie przez Czechy, uchodząc w Trzyńcu do Olzy w odległości 9,8 km od źródeł. Na zdjęciu widoczna jest płaskodenna dolina potoku w Lesznej Podlesiu.

Fot. R. Chybiorz / 2021-10

Puńcówka

Puńcówka to prawy dopływ Olzy o długości 12,01 km. Jej źródła znajdują się na Pogórzu Śląskim, na południowych stokach Góry Jasieniowej w Dzięgielowie. Na zdjęciu potok w rejonie skrzyżowania ul. Cieszyńskiej i Kojkowickiej w Puńcowie.

Fot. R. Chybiorz / 2010-09

Puncówka

Sztuczne progi na potoku Puńcówka przy Alei Jana Łyska w Cieszynie, około 310 m powyżej ujścia.

Fot. R. Chybiorz / 2010-09

Olza

Rzeka Olza na granicy Cieszyna (po lewej) i Czeskiego Cieszyna (po prawej). W głębi kładka zwana SportMostem (Mostem Sportowym), łącząca tereny rekreacyjne obu miast – polski park Pod Wałką i czeski park Adama Sikory (Pogórze Śląskie).

Fot. R. Chybiorz / 2018-07

Piotrówka

Rzeka Piotrówka (Pietrówka) to prawy dopływ Olzy, odwadniający Wysoczyznę Kończycką. Uchodzi do Olzy na wysokości Godowa i czeskiej Zawady. Na odcinku 6,2 km, od Skrbeńska do ujścia, stanowi granicę polsko-czeską. Na zdjęciu widoczne jest źródełko Borgońka w uroczysku Czarne Doły w Hażlachu, położone przy jednym z dopływów Piotrówki.

Fot, R. Chybiorz / 2011-04

Ujście Olzy do Odry

Rzeka Olza (po lewej) uchodzi do Odry (po prawej) na pograniczu gmin Gorzyce i Krzyżanowice oraz czeskiego Bogumina (Brama Raciborska).

Fot. R. Chybiorz / 2017-09

Dolina górnej Odry

Dolina górnej Odry w Bramie Raciborskiej, między Olzą a Budziskami, to obszar polderów, stawów hodowlanych oraz zalanych piaskowni i żwirowni. Na zdjęciu widoczny jest akwen Roszków Bobrowy (gmina Krzyżanowice), położony w zachodniej części polderu przeciwpowodziowego Buków, utworzonego w latach 1989–2002.

Fot. R. Chybiorz / 2022-08

Dolina górnej Odry

Dolina górnej Odry w Bramie Raciborskiej, między Olzą a Budziskami, to obszar polderów, stawów hodowlanych oraz zalanych piaskowni i żwirowni. Na zdjęciu wschodnia część polderu przeciwpowodziowego Buków, zbudowanego w latach 1989–2002.

Fot. M. Achtel / 2014-09

Dolina górnej Odry

W odsłonięciach i zbiornikach, ponad lustrem wody, występują tzw. „czarne dęby”, będące świadectwem dawnych powodzi. Pnie drzew sprzed setek i tysięcy lat można oglądać w plenerowych muzeach w Roszkowie (na zdjęciu) i Krzyżanowicach.

Fot. R. Chybiorz / 2022-08

Dolina górnej Odry

W odsłonięciach i zbiornikach, ponad lustrem wody, występują tzw. „czarne dęby”, będące świadectwem dawnych powodzi. Pnie drzew sprzed setek i tysięcy lat można oglądać w plenerowych muzeach w Roszkowie i Krzyżanowicach (na zdjęciu).

Fot. R. Chybiorz / 2022-08

Dolina górnej Odry

Na zdjęciu kompleks stawów Gospodarstwa Rybackiego „Wielikąt”, położony na terenie ZPK „Wielikąt”, utworzonego w 1993 roku. Składa się z dziewięciu większych zbiorników o powierzchni 17–40 ha oraz kilkunastu mniejszych. Stawy można obserwować z platformy widokowej w Grabówce (gmina Lubomia).

Fot. M. Achtel / 2014-09

Psina

Psina (Cyna) to najważniejszy lewy dopływ Odry w województwie śląskim. Jej źródła znajdują się w okolicach Gołuszowic (woj. opolskie). Uchodzi do Odry za Bieńkowicami (gmina Krzyżanowice), na terenie polderu Racibórz Dolny. Na zdjęciu widoczna jest Psina w Bieńkowicach (Płaskowyż Głubczycki).

Fot. R. Chybiorz / 2022-08

Troja

Rzeka Troja to prawy i największy dopływ Psiny. Jej źródła znajdują się w województwie opolskim, a w granicach województwa śląskiego (Płaskowyż Głubczycki) płynie jedynie na odcinku około 6,5 km. Na zdjęciu widoczna jest dolina rzeki w Gródczankach (gmina Pietrowice Wielkie).

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Dolina górnej Odry

Na rycinie północna część suchego zbiornika Racibórz Dolny (2013–2020) – widok z Sudołu na Płaskowyż Rybnicki. Współczesny krajobraz tego obszaru w znacznym stopniu ukształtował lądolód zlodowacenia Odry, wkraczający tu lobem górnej Odry.

Fot. R. Chybiorz / 2022-08

Odra - Kanał Ulga

Kanał Ulga w Raciborzu, położony w Bramie Raciborskiej, ma długość 7,5 km. Został zbudowany w latach 1934–1942 w celach przeciwpowodziowych. Rozpoczyna się i kończy na Odrze, tworząc sztuczną wyspę. Na zdjęciu widoczna jest jego północna część.

Fot. R. Chybiorz / 2017-09

Dolina górnej Odry

Na zdjęciu rezerwat przyrody Łężczok, położony na zachód od Babic (gmina Nędza). Jego najcenniejszym elementem są stawy hodowlane założone przez cystersów na przełomie XIV i XV wieku. Rezerwat o powierzchni 477,38 ha należy do największych w województwie śląskim. W centrum zdjęcia widoczny jest staw Brzeziniak (Markowice, gmina Racibórz, Brama Raciborska).

Fot. M. Achtel / 2014-09

Dolina górnej Odry

Na zdjęciu widoczny jest akwen w dawnym wyrobisku żwiru w Łęgu (gmina Nędza, Brama Raciborska).

Fot. J.M. Waga / 2013-10

Ruda

Rzeka Ruda to prawy dopływ Odry o długości 53,3 km. Jej źródła znajdują się w południowej części Żor, na ogródkach działkowych przy ul. Spółdzielczej (na zdjęciu). Według innych źródeł zlokalizowane są w rejonie skrzyżowania ul. Spółdzielczej i al. Jana Pawła II (Płaskowyż Rybnicki).

Źródło fot. www.frantkiwedrowniczki.pl

Zbiornik Rybnicki

Zbiornik Rybnicki (Jezioro Rybnickie, Zalew Rybnicki) to zbiornik zaporowy w środkowym biegu Rudy, powstały w wyniku jej przegrodzenia zaporą w 22,5. km biegu rzeki. Oddano go do użytku w 1971 roku. Jego wody wykorzystywane są przez położoną nad brzegiem Elektrownię „Rybnik”.

Źródło fot. commons.wikimedia.org / 2012-04

Ruda

Ruda na wielu odcinkach ma naturalny, meandrujący charakter, m.in. w Rybniku-Stodołach, na Płaskowyżu Rybnickim. Swoją nazwę zawdzięcza występującym tu rudom darniowym, z których dawniej pozyskiwano żelazo.

Źródło fot. www.frantkiwedrowniczki.pl

Ruda

Rzeka Ruda poniżej Zbiornika Rybnickiego, na odcinku Rybnik-Stodoły – Rudy – Kuźnia Raciborska – Turze, stanowi malowniczy szlak kajakowy (Płaskowyż Rybnicki i Kotlina Raciborska).

Fot. R. Chybiorz / 2022-08

Wierzbnik

Wierzbnik to prawy dopływ Rudy. Jego źródła znajdują się w lasach wsi Stanica (Płaskowyż Rybnicki, gmina Pilchowice), a ujście – na zachód od wsi Rudy (gmina Kuźnia Raciborska). Przy drodze wojewódzkiej nr 921, na prawym zboczu doliny Wierzbnika w gminie Sośnicowice, znajduje się źródło „Zimny Sztok”, zwane także „Białym Dworem” (na zdjęciu).

Fot. J.M. Waga / 2013-04

Ruda

Koryto Rudy w Kuźni Raciborskiej – Górnej Hucie (Kotlina Raciborska) zachowało naturalny charakter. Występują tu zróżnicowane formy erozyjne i akumulacyjne oraz różnorodne osady, będące zapisem zmian klimatycznych, zjawisk ekstremalnych i wpływu działalności człowieka. Jest to jeden z nielicznych w regionie odcinków, na których zachowały się naturalne procesy fluwialne.

Fot. J.M. Waga / 2001-06

Ujście Rudy do Odry

Ruda (na pierwszym planie) uchodzi do Odry w Turzu (gmina Kuźnia Raciborska, Kotlina Raciborska). Na lewym brzegu Odry leży wieś Lasaki (gmina Rudnik).

Fot. R. Chybiorz/ 2017-09

Odra

Rzeka Odra na granicy województw śląskiego (Ruda, gmina Kuźnia Raciborska) i opolskiego (w tle Podlesie, gmina Cisek). W rejonie trójstyku gmin Kuźnia Raciborska, Cisek i Bierawa opuszcza województwo śląskie i płynie w kierunku Kędzierzyna-Koźla.

Fot. R. Chybiorz / 2017-09

Bierawka

Bierawka to prawy dopływ Odry. Jej źródła znajdują się w Orzeszu (Wyżyna Katowicka). Opuszcza województwo śląskie w gminie Sośnicowice, a uchodzi do Odry w pobliżu Bierawy w województwie opolskim (Kotlina Raciborska). Od XVIII wieku jej wody wykorzystywano w kuźniach. Na zdjęciu widoczna jest Bierawka między Trachami a Bargłówką (gmina Sośnicowice, Obniżenie Bojszowa).

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Kłodnica

Kłodnica to prawy dopływ Odry. Jej źródła znajdują się w południowych dzielnicach Katowic, na terenie ZPK „Źródła Kłodnicy” (Wyżyna Katowicka). Rzeka opuszcza województwo śląskie w gminie Rudziniec (Obniżenie Bojszowa), a uchodzi do Odry w Kędzierzynie-Koźlu (woj. opolskie, Kotlina Raciborska). Na zdjęciu widoczna jest Kłodnica na granicy Zabrza i Przyszowic (gmina Gierałtowice, Wyżyna Katowicka).

Fot. R. Chybiorz / 2021-12

Ujście Jamny do Kłodnicy

Jamna to lewy dopływ Kłodnicy o długości 10 km. Jej źródła znajdują się w Mikołowie (Wyżyna Katowicka). Na zdjęciu ujście Jamny (po lewej) do Kłodnicy w Rudzie Śląskiej – Kłodnicy (Wyżyna Katowicka).

Źródło fot. A. Walanus / 2022-04

Zbiorniki Żabie Doły

Istotnym elementem sieci hydrograficznej zlewni Kłodnicy są sztuczne zbiorniki wodne. Zespół przyrodniczo-krajobrazowy Żabie Doły to kompleks stawów na granicy Bytomia i Chorzowa (Wyżyna Katowicka). Zbiorniki powstały głównie w zapadliskach po eksploatacji węgla kamiennego oraz rud cynku i ołowiu w XX wieku. Pod koniec XIX wieku znajdował się tu jeden z większych w regionie ośrodków wydobycia rud żelaza. Większość obszaru znajduje się w zlewni Bytomki.

Fot. M. Achtel / 2014-09

Bytomka

Bytomka to prawy dopływ Kłodnicy. Jej źródła znajdują się w Bytomiu (Wyżyna Katowicka). Uchodzi do Kłodnicy w Gliwicach, na wysokości ok. 216 m n.p.m. Na zdjęciu widoczna jest Bytomka w ciągu ul. Trocera w Zabrzu (Wyżyna Katowicka).

Fot. R. Chybiorz / 2021-12

Zbiornik Dzierżno Duże

Sztuczne zbiorniki wodne występują także w dolinie Kłodnicy, na terenie Obniżenia Bojszowy. Zbiornik Dzierżno Duże powstał w 1964 roku w wyniku zalania wyrobisk popiaskowych. W pobliżu znajduje się mniejszy Zbiornik Dzierżno Małe, utworzony w 1938 roku. Dalej na zachód, w gminie Rudziniec, znajduje się Jezioro Pławniowickie, które powstało w latach 70. XX wieku w wyniku zalania wodami Potoku Toszeckiego dawnego wyrobiska piasku.

Fot. E. Kurowska / 2012-11

Pyskowice

W latach 50. XX wieku w dolinie Kłodnicy koło Gliwic odkryto szkielety mamuta i nosorożca włochatego. We wrześniu 2010 roku w Zespole Szkół im. Marii Konopnickiej w Pyskowicach powstał Geopunkt upamiętniający paleontologiczne odkrycia z kopalnej doliny Kłodnicy.

Fot. R. Chybiorz / 2018-09

Drama

Rzeka Drama to prawy dopływ Kłodnicy. Jej źródła znajdują się w Tarnowskich Górach (Garb Tarnogórski). Do Dramy uchodzi sztuczny lewy dopływ – Potok Czarnego Pstrąga, odprowadzający wody ze Sztolni Czarnego Pstrąga. Rzeka przepływa przez Zbiornik Dzierżno Małe i uchodzi do Kłodnicy w Taciszowie (gmina Rudziniec, Obniżenie Bojszowa). Na zdjęciu meandrująca Drama w Parku Repeckim w Reptach (Garb Tarnogórski).

Fot. R. Chybiorz / 2008-10

Drama

Na zdjęciu dolina Dramy w Parku Repeckim w Reptach (Garb Tarnogórski).

Fot. R. Chybiorz / 2023-09

Kłodnica i Kanał Gliwicki

Kanał Gliwicki to droga wodna o długości 21,8 km, łącząca Odrę z Gliwicami. Powstał w latach 1935–1939 w miejsce Kanału Kłodnickiego. Na zdjęciu widoczne są koryta Kłodnicy i Kanału Gliwickiego w północno-zachodniej części Obniżenia Bojszowy, na granicy województw śląskiego (gmina Rudziniec) i opolskiego (gmina Ujazd).

Fot. M. Achtel / 2014-09

Region wodny Środkowej Odry

Region wodny Środkowej Odry w województwie śląskim obejmuje fragment zlewni Małej Panwi i zajmuje 7,6% powierzchni województwa. W jego granicach znajdują się części powiatów lublinieckiego, myszkowskiego, tarnogórskiego i gliwickiego oraz miasta Bytom.

Ryc. R. Chybiorz / 2021-10

Mała Panew

Mała Panew to prawy dopływ Odry, odwadniający zachodnią część województwa śląskiego. Rzeka ma 131,8 km długości, z czego ok. 54 km przypada na teren województwa. Powierzchnia jej zlewni wynosi 2131,5 km², a blisko 930 km² znajduje się w granicach województwa śląskiego.

Ryc. R. Chybiorz / Źródło danych: Wody Polskie - Baza WMS 2022

Mała Panew

Obszar źródliskowy Małej Panwi znajduje się na bezleśnych stokach Progu Woźnickiego, u zachodnich podnóży Góry Trzech Rzek (z masztami), w rejonie Markowic i Krusina w gminie Koziegłowy, na wysokości ok. 353 m n.p.m.

Fot. R. Chybiorz / 2023-05

Mała Panew

Następnie rzeka płynie przez Obniżenie Górnej Małej Panwi w kierunku zalewów w Kaletach-Zielonej. Widoczny na zdjęciu tzw. Dolny Staw powstał w miejscu średniowiecznej eksploatacji rud darniowych. Górny Staw utworzono w latach 1970–1971 jako zbiornik retencyjny, który od początku pełni również funkcję rekreacyjną.

Fot. R. Chybiorz / 2023-05

Mała Panew

Dalej rzeka płynie przez Obniżenie Górnej Małej Panwi, mijając dawne ośrodki hutnicze: Miotek, Kuczów, Kalety, Jędrysek, Drutarnię i Brusiek, aż do Pustej Kuźnicy w Lublińcu, na Równinie Opolskiej. Na zdjęciu dolina rzeki w Kaletach, w pobliżu mostu w ciągu ul. ks. Drozdka.

Fot. R. Chybiorz / 2025-11

Mała Panew

Meandry Małej Panwi w Pustej Kuźnicy (gmina Lubliniec), skąd rozpoczyna się atrakcyjny szlak kajakowy.

Fot. M. Achtel / 2014-09

Leśnica

Leśnica to prawy dopływ Małej Panwi o długości 22,36 km. Jej źródła znajdują się w pobliżu Babienicy (gmina Woźniki), na Progu Woźnickim. Rzeka przepływa przez Koszęcin i Piłkę (na zdjęciu), a następnie uchodzi do Małej Panwi w Pustej Kuźnicy, dzielnicy Lublińca na Równinie Opolskiej, w pobliżu drogi krajowej nr 11.

Źródło fot. pl.wikipedia.org

Stoła

Stoła to najdłuższy lewy dopływ Małej Panwi w województwie śląskim, liczący 23,2 km. Jej źródła znajdują się na Garbie Tarnogórskim, w Bobrownikach Śląskich (dzielnica Tarnowskich Gór), w rejonie ul. Puszkina. Na zdjęciu rzeka w Sowicach, przed Strzybnicą, gdzie wkracza na obszar Obniżenia Górnej Małej Panwi.

Źródło fot. pl.wikipedia.org / G. Wilk / 2021-03

Ujście Stoły do Małej Panwi

Stoła (po prawej) uchodzi do Małej Panwi w pobliżu Potępy (gmina Krupski Młyn), na Równinie Opolskiej, na wysokości 227,3 m n.p.m. Po przepłynięciu przez Krupski Młyn Mała Panew opuszcza województwo śląskie. Jej ujście do Odry znajduje się w północnej części Opola, na terenie dawnej wsi Czarnowąsy.

Fot. R. Chybiorz / 2023-05

Piła

Piła (Liganzja, Potok Świniowicki) to lewy dopływ Małej Panwi o długości 14,64 km. Jej źródła znajdują się w pobliżu Kopienicy (gmina Zbrosławice), a ujście – w Krupskim Młynie. Na zdjęciu Staw Borowiany, położony na rzece w przysiółku Odmuchów (gmina Krupski Młyn).

Źródło fot. odtur.pl

Lublinica

Lublinica (do 1961 r. Lubliniecka Struga) to prawy dopływ Małej Panwi o długości 28,22 km. Jej źródła znajdują się na Progu Woźnickim, na Cesarskiej Górce koło Sadowa. Przepływa przez centrum Lublińca, a przed Solarnią wkracza na Równinę Opolską. W rejonie gminy Kochanowice (na zdjęciu) przekracza granicę województwa śląskiego i uchodzi do Małej Panwi w gminie Zawadzkie.

Fot. R. Chybiorz / 2023-05

Region wodny Warty

Region wodny Warty obejmuje 25,5% powierzchni województwa śląskiego. W jego granicach znajduje się znaczna część zlewni Warty, sięgająca aż po Widawkę. Obejmuje on cały powiat kłobucki i Częstochowę oraz części powiatów zawierciańskiego, myszkowskiego, lublinieckiego i częstochowskiego.

Ryc. R. Chybiorz / 2021-10

Źródło Warty

Źródła Warty – drugiej co do długości rzeki w całości leżącej w Polsce i największego prawego dopływu Odry – znajdują się w centrum Kromołowa, dzielnicy Zawiercia, na Wyżynie Częstochowskiej. Główne źródło wypływa spod kaplicy św. Jana Nepomucena.

Fot. R. Chybiorz / 2010-04

Źródło Warty

Drugie źródło Warty znajduje się w pobliżu szkoły w Kromołowie. Jeszcze kilkadziesiąt lat temu było powszechnie wykorzystywane przez mieszkańców, jednak w XXI wieku jego wody zostały poważnie zanieczyszczone. Na zdjęciu stan źródła przed rewitalizacją.

Fot. R. Chybiorz / 2010-04

Źródło Warty

Drugie źródło Warty w Kromołowie po rewitalizacji w latach 2015–2016.

Źródło fot. slaskie.travel

Boży Stok

Boży Stok to lewy dopływ Warty, uchodzący w strefie cofki zbiornika Poraj (Obniżenie Górnej Warty). Wraz z dopływami odwadnia okolice Koziegłów, a jego obszar źródliskowy (na zdjęciu) znajduje się w pobliżu granicy z gminą Woźniki, na Progu Woźnickim.

Fot. J. Nita / 2013-10

Zbiornik Poraj

Jezioro Porajskie (Zbiornik Poraj) to zbiornik zaporowy na Warcie, utworzony w 1978 roku przez spiętrzenie jej wód w Poraju (Obniżenie Górnej Warty). Jest to największy zbiornik wodny w północnej części województwa śląskiego.

Źródło fot. commons.wikimedia.org / 2008-03

Ordonówka

Ordonówka (Ordonka, Ordon) to prawy dopływ Warty o długości 6,83 km. Jej źródło znajduje się w Zaborzu (gmina Żarki) i jest objęte ochroną jako pomnik przyrody „Źródło rzeki Ordonówki”. Rzeka uchodzi do Jeziora Porajskiego na wysokości ok. 275 m n.p.m.

Źródło fot. CRFOP / 2015-09

Warta

Meandry i starorzecza Warty w Obniżeniu Górnej Warty, na terenie wsi Korwinów w gminie Poczesna. Występują tu wychodnie rudonośnych iłów środkowojurajskich oraz nieczynne glinianki i cegielnia, a także zachowane ceglane domy.

Fot. R. Chybiorz / 2019-04

Stradomka

Stradomka to lewobrzeżny dopływ Warty o długości 19,5 km. Jej źródła znajdują się na zalesionym obszarze Progu Herbskiego, w pobliżu wsi Puszczew (gmina Wręczyca Wielka). Od Blachowni rzeka płynie Obniżeniem Górnej Warty i uchodzi do Warty w Częstochowie, w rejonie ul. Krakowskiej i DK1. W Blachowni znajduje się zbiornik retencyjny (na zdjęciu), który wyrównuje przepływy, szczególnie po krótkotrwałych wezbraniach.

Fot. R. Chybiorz / 2023-05

Konopka

Konopka to najdłuższy prawy dopływ Stradomki, liczący 18,13 km. Jej źródła znajdują się na Progu Herbskim, w pobliżu Dębowej Góry (gmina Boronów), a ujście do Stradomki – w Częstochowie, w rejonie ul. Mieszka Starego. Na zdjęciu Zalew Pająk w Konopiskach, powstały w wyniku spiętrzenia wód rzeki.

Fot. R. Chybiorz / 2023-05

Kucelinka

W zlewni Kucelinki, będącej prawą odnogą Warty i jej kanałem ulgi, występują bezodpływowe jeziorka krasowe w Kusiętach (na zdjęciu). Na północny wschód od nich znajduje się okresowo wypełniany wodą, podłużny uwał Koziniec. Są to unikatowe formy krasowe w skali kraju.

Fot. R. Chybiorz / 2021-09

Warta

Przełomowa dolina Warty, od Częstochowy do Łuszczyna (gmina Mstów), stanowi granicę między Wyżyną Częstochowską a Wyżyną Wieluńską, choć sama zaliczana jest do Wyżyny Częstochowskiej. Na zdjęciu Balikowa Skała, która wraz ze skałą Jaś i Małgosia po drugiej stronie rzeki tworzy najbardziej znany element Bramy Mirowskiej.

Źródło fot. mstow.pl

Warta

Skała Miłości – najbardziej znany element przełomowej doliny Warty. Znajduje się u zachodnich podnóży Góry Szwajcera (267 m n.p.m.) w Mstowie. Otoczenie wzgórza zagospodarowano rekreacyjnie.

Fot. R. Chybiorz / 2022-05

Warta

W przełomowym odcinku Warty w Mstowie występują liczne źródła, których wody bezpośrednio zasilają rzekę. Na zdjęciu źródło na lewym brzegu, bijące u podnóża Skały Miłości.

Fot. R. Chybiorz / 2018-10

Warta

Źródło Stoki na prawym brzegu Warty w Mstowie koło Częstochowy, u podnóża Góry Wał.

Fot. R. Chybiorz / 2018-10

Warta

Warta, od Łuszczyna w gminie Mstów do wsi Kule w gminie Popów, płynie przez Nieckę Przyrowską (Wyżyna Małopolska). Na zdjęciu meandry Warty w rejonie zespołu dworskiego w Skrzydlowie (gmina Kłomnice).

Źródło fot. UG Mstów

Warta

Meandry Warty na północ od drogi Karczewice–Garnek (gmina Kłomnice).

Fot. M. Achtel / 2014-09

Wiercica

Wiercica to prawy dopływ Warty. Wypływa z dwóch źródeł – Zygmunta i Elżbiety – w okolicach Złotego Potoku na Wyżynie Częstochowskiej. Oba znajdują się na terenie rezerwatu przyrody Parkowe, w obrębie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd.

Fot. R. Chybiorz / 2017-03

Wiercica

Powyżej obszaru źródliskowego Wiercicy, w Złotym Potoku na Wyżynie Częstochowskiej, znajdują się stawy hodowlane założone w XIX wieku. Powstało tu wówczas pierwsze w Europie gospodarstwo pstrągowe, które należało zarazem do największych gospodarstw rybackich na kontynencie. W głębi widoczne jest Obniżenie Górnej Warty.

Fot. M. Achtel / 2014-09

Wiercica

Rzeka Wiercica tuż przed wiaduktem kolejowym w Juliance. W rejonie wsi Julianka, Sygontka i Zalesice, u podnóża wychodni skał jurajskich na Progu Lelowskim, przykrytych utworami kredowymi, występuje wiele źródeł zasilających rzekę. Ze względu na charakterystyczne zabarwienie w słoneczne dni nazywane są „Niebieskimi Źródłami”.

Fot. J. Nita / 2013-09

Wiercica

Rzeka Wiercica ma około 30 km długości i uchodzi do Warty w Karczewicach, na terenie Niecki Przyrowskiej (Wyżyna Małopolska). Dla kajakarzy dostępna jest od Sygontki, w pobliżu ujścia Kozyry – jej prawego dopływu. Na zdjęciu Wiercica w rejonie dawnego młyna i gospodarstwa rybackiego Knieja (gmina Przyrów).

Fot. R. Chybiorz / 2021-09

Warta

Warta w Kijowie (gmina Kruszyna) z fragmentem starorzecza.

Fot. W. Bardziński / 2013-10

Liswarta

Liswarta to lewy dopływ Warty. Jej obszar źródliskowy znajduje się na północnym stoku Progu Woźnickiego, między Mzykami a Babienicą (gmina Woźniki).

Źródło fot. jurapolska.com / 2017-10

Liswarta

Górny bieg Liswarty, od źródła do Panoszowa (gmina Ciasna), objęty jest ochroną w Parku Krajobrazowym Lasy nad Górną Liswartą. Na zdjęciu Liswarta oraz dawny kanał hutniczo-młyński (po lewej) w rejonie oczyszczalni ścieków w Lisowie (Obniżenie Liswarty).

Fot. M. Achtel / 2014-09

Turza

Turza to prawy dopływ Liswarty, uchodzący do Dopływu spod Jeziora. Na zdjęciu Jezioro w miejscowości Jezioro (gmina Wręczyca Wielka, Obniżenie Liswarty). Jest to jedno z nielicznych w południowej Polsce naturalnych jezior zaporowych, powstałych wskutek przegrodzenia odpływu przez wydmę. Leży w Parku Krajobrazowym „Lasy nad Górną Liswartą”, a od 1997 roku objęte jest ochroną jako użytek ekologiczny „Bagno w Jeziorze”.

Fot. M. Fajer / 2005

Liswarta

Dolina Liswarty w osadzie Pilawy (Obniżenie Liswarty), gdzie w XIX wieku działał wielki piec huty żelaza w Panoszowie.

Fot. R. Chybiorz / 2025-11

Pankówka

Pankówka, prawy dopływ Liswarty, w Kuźnicy Starej (gmina Przystajń, Obniżenie Krzepickie). Od średniowiecza nad Liswartą i jej dopływami powstawały młyny, kopalnie rud żelaza, kuźnice i piece hutnicze, m.in. w Pankach i Kuźnicy Starej. Miejscowość ta uznawana jest za kolebkę regionalnego hutnictwa.

Fot. R. Chybiorz / 2019-11

Liswarta

Liswarta w Dańkowie (gmina Lipie, Wyżyna Wieluńska).

Fot. R. Chybiorz / 2017-09

Liswarta

Dolina Liswarty na północno-wschodnim krańcu Szyszkowa (gmina Lipie, Wyżyna Wieluńska). Po lewej Czerwona Góra (217,9 m n.p.m.), na której prawdopodobnie w przeszłości eksploatowano rudę żelaza.

Fot. R. Chybiorz / 2019-11

Liswarta

Rzeka Liswarta w osadzie Zbory-Młyn (gmina Popów, Wyżyna Wieluńska). Jej długość wynosi 93 km, a ujście znajduje się w okolicach wsi Kule, w północno-zachodniej części Niecki Przyrowskiej.

Fot. R. Chybiorz / 2017-09

Biała Oksza

Biała Oksza to prawy dopływ Liswarty o długości 28,9 km, płynący głównie przez Wyżynę Wieluńską. Jej źródła znajdują się między Hutką (gmina Wręczyca Wielka) a Rybnem (gmina Kłobuck), a ujście do Liswarty – w pobliżu Borowej (gmina Miedźno). Na rzece utworzono dwa zbiorniki: Zalew Zakrzew w Kłobucku (9,4 ha) oraz Zalew Ostrowy (na zdjęciu) w Ostrowach nad Okszą (39 ha).

Źródło fot. OSP Ostrowy nad Okszą

Kocinka

Kocinka, w górnym biegu Czarna Oksza, to prawy dopływ Liswarty. Jej źródła znajdują się w Golcach (gmina Wręczyca Wielka, Obniżenie Krzepickie). Rzeka płynie przez województwa śląskie i łódzkie, uchodząc do Liswarty w pobliżu mostu między Kulami a Trzebcą. Jej prawym dopływem jest Szarlejka (Biała, Białka). Na zdjęciu źródło Szarlejki w miejscowości Szarlejka.

Fot. J.M. Waga / 2010-10

Liswarta

Meandry Liswarty powyżej ujścia do Warty, na granicy województw śląskiego (po lewej Nowa Wieś, gmina Popów) i łódzkiego (po prawej gmina Nowa Brzeźnica), w obrębie Niecki Przyrowskiej. Wzdłuż ostatnich 43,5 km rzeki, od Starokrzepic do Wąsosza Górnego, wyznaczono szlak kajakowy.

Źródło fot. UG Popów

Ujście Liswarty do Warty

Liswarta uchodzi do Warty w okolicach wsi Kule (gmina Popów, Wyżyna Małopolska, Niecka Przyrowska).

Warta

Warta poniżej ujścia Liswarty, aż do wsi Lelity w gminie Popów, płynie przez Wyżynę Wieluńską wzdłuż granicy województw śląskiego (po lewej, Wąsosz Górny w gminie Popów) i łódzkiego (po prawej, gmina Pajęczno).

Fot. R. Chybiorz / 2017-09

Warta

Warta w najbardziej na północ wysuniętym punkcie województwa śląskiego – we wsi Lelity w gminie Popów. Jej prawy brzeg znajduje się już w granicach gminy Działoszyn w województwie łódzkim, gdzie eksploatowane są wapienie górnojurajskie i znajduje się Cementownia Warta.

Fot. R. Chybiorz / 2017-09