Kompleks kamieniołomów Jasieniowa
Jasieniowa (Goleszowska Górka) to rozległa, dwuwierzchołkowa góra na Pogórzu Śląskim, wznosząca się na południe od Goleszowa. Ma dwa wierzchołki: główny, południowo-zachodni (521 m n.p.m.), oraz północno-wschodni (519 m n.p.m.), zwany Wyrchgórą. Przez masyw Jasieniowej przebiega główny dział wodny Polski, oddzielający dorzecze Odry na zachodzie od dorzecza Wisły na wschodzie.
Skały budujące masyw Jasieniowej początkowo eksploatowano na potrzeby lokalnych wapienników, a następnie jako surowiec do produkcji cementu w goleszowskiej cementowni. W wyniku tej działalności powstał rozległy kompleks wyrobisk, w których odsłaniają się wapienie cieszyńskie – jedne z najstarszych skał osadowych polskich Karpat fliszowych.
Ryszard Chybiorz / 17.06.2026 / Ostatnia aktualizacja 02.09.2026.
Budowa geologiczna
W Goleszowie odsłaniają się najstarsze utwory osadowe Karpat Zewnętrznych (fliszowych), zachowane w obrębie profilu osadowego cieszyńskiej części płaszczowiny śląskiej.
Źródło ryc. Waśkowska-Oliwa i in. (2008, ze zmianami)
Litologia i stratygrafia
Najstarszymi skałami Karpat fliszowych są margliste osady formacji wędryńskiej, dawniej nazywane dolnymi łupkami cieszyńskimi. Nad nimi zalega formacja wapieni cieszyńskich – najstarsze osady powstałe z działalności prądów zawiesinowych, znane z polskiej części Karpat fliszowych. Ich odsłonięcia można zobaczyć w kompleksie kamieniołomów na Jasieniowej, w Lesznej Górnej i w rejonie Żywca.
Źródło ryc. Waśkowska-Oliwa i in. (2008, ze zmianami)
Kamieniołomy i hałdy
Intensywną eksploatację skał na Jasieniowej prowadzono w latach 1883–1953. W 1951 roku uruchomiono kolej linową do kamieniołomu w Lesznej Górnej, który do 1984 roku dostarczał wapień dla Cementowni Goleszów. Obecnie jest to jedyny kamieniołom w Polsce eksploatujący wapienie cieszyńskie, a pozyskiwane kruszywo wykorzystywane jest głównie w budownictwie drogowym oraz hydrotechnice (kosbud.pl).
Źródło ryc. fotopolska.eu
Wapienniki i cementownia
Początkowo tutejsze wapienie przetwarzano w niewielkich, polowych wapiennikach, w których wypalano wapno. W 1889 r. w miejscu zwanym „Kalwerk” (na pierwszym planie) rozpoczęto produkcję wapna dla budownictwa i rolnictwa. W latach 1900–1984 w Cementowni Goleszów (na drugim planie) produkowano cement. Na ostatnim planie Góra Chełm, gdzie również eksploatowano wapienie cieszyńskie dla lokalnych wapienników.
Źródło fot. kolejcieszyn.pl
Ochrona przyrody
Kompleks kamieniołomów Jasieniowa znajduje się w otulinie Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego. Unikatowe odsłonięcia wapieni cieszyńskich chronione są od 2009 r. w obrębie stanowiska dokumentacyjnego Jasieniowa (CRFOP). Tablice edukacyjne znajdują się przy północnym wejściu do wąwozu Ajsznyt.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Zagospodarowanie turystyczne
Masyw Jasieniowej przecinają piesze i rowerowe szlaki turystyczne. Prowadzą tędy również ścieżka przyrodnicza „Przyroda nie zna granic” oraz szlak spacerowy „Jasieniowa” (goleszow.pl – Turystyka). Najciekawsze atrakcje geoturystyczne tego obszaru prezentują kolejne zdjęcia.
Źródło ryc. mapy.com/pl (ze zmianami)
Akwen Ton
Akwen „Ton” to sztuczny zbiornik wodny położony u północnych podnóży góry Jasieniowej. Powstał w miejscu dawnego kamieniołomu "Stara marglownia", w którym jeszcze w latach 50. XX wieku wydobywano dolne łupki cieszyńskie, zwane marglami goleszowskimi, wykorzystywane do produkcji cementu w miejscowej cementowni. Obecnie zbiornik pełni funkcję rekreacyjną i jest popularnym miejscem wędkowania (tablice edukacyjne).
Źródło fot. FB Beskidomaniacy
Martwice wapienne
W południowo-wschodniej części zbiornika Ton można zobaczyć niewielki strumień wody spływający do jego wnętrza. Poniżej miejsca, w którym wypływają wody źródlane z rury, tworzy się ponad 20-metrowa kaskada z charakterystycznymi progami i misami martwicowymi (Tyc, Jonderko 2017).
Fot. R. Chybiorz / 2017-05
Wąwóz Ajsznyt
Na północnym stoku Jasieniowej znajduje się Wąwóz Ajsznyt – sztuczne wcięcie powstałe podczas eksploatacji wapieni cieszyńskich. Dawniej prowadziło tędy torowisko kolejki wąskotorowej transportującej surowiec do goleszowskiej cementowni. Obecnie jest to cenne stanowisko geologiczne (Waśkowska-Oliwa i in. 2008) i jeden z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu góry.
Fot. R. Chybiorz / 2017-05
Jeziorko Księżyc
Jeziorko zwane „Księżycem” jest dawnym wyrobiskiem, które okresowo wypełnia się wodą. W przeszłości funkcjonowało jako leśne kąpielisko. W jednej ze ścian wyrobiska zachował się fragment dawnej budowli hydrotechnicznej służącej do regulacji przepływu wody. Teren jeziorka wraz z jego najbliższym otoczeniem objęty jest ochroną jako stanowisko dokumentacyjne Jasieniowa (CRFOP).
Źródło fot. UG Goleszów
Wyrchgóra
Północno-wschodni wierzchołek Jasieniowej, zwany Wyrchgórą, stanowi punkt widokowy, z którego można podziwiać panoramę Pogórza Śląskiego i Beskidów (od 2024 r. tablica z opisaną panoramą).
Fot. A. Tyc / 2017-05
Makieta cementowni
W Muzeum Ziemi Goleszowskiej – podziemiach Gminnego Ośrodka Kultury – znajduje się trójwymiarowa makieta goleszowskiej cementowni z lat 50. i 60. ubiegłego wieku wraz z częścią kamieniołomów.
Źródło fot. goleszow.pl