Pomniki przyrody nieożywionej w województwie śląskim
Pomnikami przyrody są pojedyncze twory przyrody ożywionej i nieożywionej lub ich skupienia o szczególnej wartości przyrodniczej, naukowej, kulturowej, historycznej lub krajobrazowej, wyróżniające się indywidualnymi cechami. Należą do nich m.in. okazałych rozmiarów drzewa i krzewy gatunków rodzimych lub obcych, a także źródła, wodospady, wywierzyska, skałki, jary, głazy narzutowe oraz jaskinie (wg ustawy o ochronie przyrody z 2004 r.).
W województwie śląskim, spośród 1 549 pomników przyrody zarejestrowanych w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody (stan na styczeń 2026 r.), 66 stanowią obiekty przyrody nieożywionej. Wśród nich znajduje się 25 głazów narzutowych, 17 jaskiń, 15 skałek i odkrywek oraz 9 źródeł, wodospadów i wywierzysk.
Ryszard Chybiorz / 11.06.2024 / Ostatnia aktualizacja 04.09.2026.
Głazy narzutowe
W województwie śląskim zarejestrowane są 24 głazy narzutowe objęte ochroną jako pomniki przyrody nieożywionej, w tym 23 jednoobiektowe i 1 wieloobiektowy (dwuobiektowy) w Jankowicach. Głaz w Ciścu (gm. Węgierska Górka, leśnictwo Zielona) nie zachował się (informacja ustna). Zdjęcia głazów narzutowych dostępne są w galerii „Głazy narzutowe”.
Ryc. R. Chybiorz / 2024-09
Jaskinie
W województwie śląskim zarejestrowanych jest 17 jaskiń objętych ochroną jako pomniki przyrody nieożywionej, w tym 16 jednoobiektowych i 1 wieloobiektowa (dwuobiektowa) – Jaskinia w Jaworzynie. Wszystkie położone są w południowej części województwa, w Beskidach Zachodnich. Szczegółowa charakterystyka jaskiń, zarówno chronionych, jak i niechronionych, dostępna jest online w aplikacjach „Jaskinie Polski” (PIG-PIB) oraz „Baza Obiektów Jaskiniowych Polskich Karpat Fliszowych” (Speleoklub Bielsko-Biała).
Ryc. R. Chybiorz / 2024-09
Skałki i odsłonięcie
W województwie śląskim zarejestrowanych jest 14 skałek i 1 odkrywka objęte ochroną jako pomniki przyrody nieożywionej. Choć wszystkie skałki mają status pomników jednoobiektowych, często obejmują zespoły wzgórz (np. Skały Rzędkowice) lub kilka ostańców skalnych (np. Skała Gaj). Zdjęcia skałek występujących w powiatach częstochowskim i zawierciańskim można przeglądać w galerii „Wyżyna Częstochowska”.
Ryc. R. Chybiorz / 2026-04
Wodospad, wywierzysko, źródła
W województwie śląskim zarejestrowanych jest 7 źródeł, 1 wodospad i 1 wywierzysko objęte ochroną jako pomniki przyrody nieożywionej. Ich zdjęcia i opisy można znaleźć w galeriach „Dorzecze Wisły” i „Dorzecze Odry”. Warto także pamiętać, że w Beskidzie Śląskim znajdują się źródła Wisły, chronione w granicach leśnego rezerwatu przyrody Barania Góra.
Ryc. R. Chybiorz / 2024-09