Rezerwat przyrody Szachownica
W województwie śląskim znajduje się 71 rezerwatów przyrody: 58 leśnych, 4 przyrody nieożywionej (Szachownica, Zielona Góra, Góra Zborów i Kuźnie), 3 florystyczne (Lasek Miejski nad Puńcówką, Ochojec i Muńcoł), 2 faunistyczne (Żubrowisko i Wisła), 2 wodne (Dolina Żabnika i Łężczok), 1 leśno-krajobrazowy (Smoleń) oraz 1 torfowiskowy (Rotuz). 36 rezerwatów – jest udostępnionych dla ruchu turystycznego (RDOŚ w Katowicach, stan na 10 października 2026 r.).
Rezerwat przyrody nieożywionej „Szachownica” utworzono 11 października 1978 r. w celu ochrony Jaskini Szachownica, powstałej w wapieniach górnej jury, oraz interesującego profilu geologicznego Krzemiennej (Kamiennej) Góry na Wyżynie Wieluńskiej (Głazek i in. 1978; Kasiński i Krajewski 1978). Po przeprowadzeniu w latach 2015–2016 prac związanych ze wzmocnieniem górotworu 30 maja 2017 r. udostępniono dla ruchu pieszego część rezerwatu. Sama Jaskinia Szachownica pozostaje zamknięta dla zwiedzających ze względu na konieczność ochrony fauny nietoperzy oraz względy bezpieczeństwa.
Ryszard Chybiorz / 09.11.2019 / Ostatnia aktualizacja 10.10.2026.
Rezerwaty przyrody
Ciekawe elementy przyrody nieożywionej występują nie tylko w rezerwatach przyrody nieożywionej, lecz także w innych rodzajach rezerwatów. Spośród nich 21 udostępniono do ruchu turystycznego, jednak szlaki nie zawsze prowadzą do interesujących obiektów geologicznych, geomorfologicznych czy wodnych, czego przykładem są rezerwaty „Barania Góra” i „Żubrowisko”.
Ryc. R. Chybiorz / 2026-08
Rezerwat Szachownica
Rezerwat przyrody Szachownica położony jest na Wyżynie Wieluńskiej. Obejmuje wzniesienie Krzemienna Góra (ok. 227 m n.p.m.), nieczynny kamieniołom oraz system jaskiniowy Szachownicy (zob. także CRGP).
Ryc. R. Chybiorz / 2020-09
Rezerwat Szachownica
Rezerwat przyrody Szachownica położony jest w powiecie kłobuckim, na terenie gminy Lipie, w leśnictwie Wapiennik. Znajduje się w granicach obszaru Natura 2000 „Szachownica” oraz w otulinie Załęczańskiego Parku Krajobrazowego (CRFOP).
Ryc. R. Chybiorz / 2026-01
Rezerwat Szachownica
Jak dojechać? Z drogi Lipie–Parzymiechy należy skręcić w prawo, w kierunku Rozalina.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Szachownica
Parking. Za ostatnimi zabudowaniami wsi Rozalin znajduje się leśny parking z tablicami informacyjnymi (GPS: 51.0368, 18.7948).
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Szachownica
Jak dojść? Z parkingu w Rozalinie do rezerwatu prowadzi trasa o długości 2,2 km, wzdłuż której ustawiono sześć tablic ścieżki dydaktycznej w Leśnictwie Wapiennik. Do rezerwatu można również dojść niebieskim szlakiem ze wsi Chwałków (gmina Lipie) lub Draby (gmina Działoszyn).
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Szachownica
Początek i koniec szlaku pieszego dawniej wyznaczały białe tablice informacyjne projektu LIFE+, ustawione na zachodniej (51.0548 N, 18.8058 E) i wschodniej (51.0531 N, 18.8111 E) granicy rezerwatu. W połowie października 2023 r. zmieniono przebieg szlaku, a system jaskiniowy objęto monitoringiem. Informują o tym tablice ustawione w jego obrębie. Początek szlaku (na zdjęciu) pozostał w tym samym miejscu.
Fot. R. Chybiorz / 2019-11
Rezerwat Szachownica
Początkowo szlak pieszy prowadzi wzdłuż oznakowanego szlaku niebieskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2019-11
Rezerwat Szachownica
Następnie szlak schodzi do niecki kamieniołomu i prowadzi wzdłuż dużych głazów wapiennych.
Fot. R. Chybiorz / 2019-11
Rezerwat Szachownica
Wyrobisko kamieniołomu o przebiegu N–S ma długość 150 m i szerokość do 70 m. Wydobycie skał na Krzemiennej Górze trwało około stu lat i zakończyło się w 1962 r. W ścianach kamieniołomu widoczne są liczne wejścia do polodowcowego systemu jaskiniowego.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Szachownica
Na głazach umieszczono 10 tablic informacyjnych.
Fot. R. Chybiorz / 2019-11
Rezerwat Szachownica
Jedna tablica dotyczy obszaru Natura 2000, dwie kolejne przedstawiają system jaskiniowy, a siedem opisuje występujące w jaskini nietoperze.
Źródło fot. lifeszachownica.pl
Rezerwat Szachownica
Na terenie niecki kamieniołomu dopuszczony jest wyłącznie ruch pieszy po wyznaczonym szlaku, przebiegającym poza obiektami jaskiniowymi. Obowiązuje zakaz wstępu do jaskiń oraz schodzenia ze szlaku.
Źródło fot. lifeszachownica.pl
Rezerwat Szachownica
System jaskiniowy Szachownicy tworzy pięć odrębnych jaskiń, oznaczonych dla ułatwienia rozróżnienia numerami od I do V. Więcej informacji na ich temat można znaleźć w serwisie PIG-PIB „Jaskinie Polski”.
Źródło ryc. sktj.pl
Rezerwat Szachownica
Wejście do Jaskini Szachownica I. Jaskinia składa się z ciągu 8 obszernych sal i korytarzy, tworzących pętlę, o łącznej długości około 700 metrów.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Szachownica
Na początku lat 80. XX wieku odkryto, że w Jaskini Szachownica hibernują nietoperze.
Źródło fot. lifeszachownica.pl
Rezerwat Szachownica
Ingerencja człowieka w górotwór przyspieszyła procesy wietrzenia fizycznego wewnątrz obiektu, prowadząc do naruszenia stabilności masywu.
Źródło fot. speleonews.pl
Rezerwat Szachownica
W latach 2015–2016 przeprowadzono prace konserwacyjne i wzmacniające strukturę górotworu, mające na celu zabezpieczenie jaskini i ochronę jej walorów przyrodniczych.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Szachownica
Prace zabezpieczające były współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach instrumentu finansowego LIFE+ oraz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pomimo ich przeprowadzenia Jaskinia Szachownica pozostaje zamknięta dla zwiedzających ze względu na ochronę fauny nietoperzy oraz bezpieczeństwo.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03