Szlak Zabytków Techniki
Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego jest jedną z najważniejszych tras turystyki industrialnej w Polsce. Oficjalnie rozpoczął działalność 19 października 2006 r. 13 stycznia 2010 r., jako jedyny regionalny szlak z Europy Środkowej i Wschodniej, został włączony do Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (European Route of Industrial Heritage – ERIH). Od 2010 r. organizowane jest również Święto Szlaku Zabytków Techniki – INDUSTRIADA, będące corocznym wydarzeniem promującym dziedzictwo przemysłowe regionu.
Szlak łączy 42 obiekty w 26 miejscowościach województwa śląskiego (stan na 1 stycznia 2026 r.). Reprezentują one m.in. górnictwo węgla kamiennego, hutnictwo, górnictwo rud srebra i żelaza, energetykę, kolejnictwo, łączność, włókiennictwo, gospodarkę wodną oraz przemysł spożywczy. Wśród nich znajdują się dwa obiekty związane z tarnogórskim górnictwem rud ołowiu, srebra i cynku – Zabytkowa Kopalnia Srebra i Sztolnia Czarnego Pstrąga – stanowiące część wpisu na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Szczegółowe informacje o obiektach i ich lokalizacji są dostępne w serwisie Szlaku Zabytków Techniki.
Od 2026 r. Szlak Zabytków Techniki i INDUSTRIADA funkcjonują w nowym modelu organizacyjnym opartym na współpracy kilku instytucji. Operatorem Szlaku została instytucja kultury „Szyb Staszic w Tarnowskich Górach”, będąca wspólną instytucją Miasta Tarnowskie Góry, Województwa Śląskiego oraz Stowarzyszenia Miłośników Ziemi Tarnogórskiej. Koordynację INDUSTRIADY powierzono Regionalnemu Instytutowi Kultury im. Wojciecha Korfantego w Katowicach.
Ryszard Chybiorz / 10.05.2019 / Ostatnia aktualizacja 03.09.2026.
Chorzów
Szyb Prezydent (z 1933 r.) oraz kompleks Sztygarka przy ul. Piotra Skargi 34a–d. Na zdjęciu wieża wyciągowa szybu Prezydent wraz z tarasem widokowym.
Fot. R. Chybiorz / 2012-08
Chorzów
Szyb Prezydent (z 1933 r.) i kompleks Sztygarka przy ul. Piotra Skargi 34a–d. Zabudowania dawnej KWK Król (1791–1937), później Prezydent (do 1972 r.), a następnie Polska i Polska-Wirek (do 1995 r.). Obecnie w kompleksie Sztygarka działają m.in. restauracja, kawiarnia, pensjonat, spa, klub muzyczny i galeria.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Chorzów
Muzeum Hutnictwa w Chorzowie powstało w listopadzie 2021 r. w obiektach dawnej elektrowni Huty Królewskiej (Königshütte), uruchomionej w 1802 r. Od 1 stycznia 2023 r. znajduje się na Szlaku Zabytków Techniki.
Źródło fot. samorzad.pap.pl
Chorzów
Muzeum Hutnictwa w Chorzowie prezentuje, na przykładzie hut Kościuszko (Królewska) i Batory (Bismarck), historię hutnictwa żelaza i stali w okresie rewolucji przemysłowej.
Źródło fot. chorzow.naszemiasto.pl
Czeladź
Galeria Sztuki Współczesnej Elektrownia przy ul. Dehnelów 45. Budynek dawnej elektrowni kopalni Saturn (1887–1996) po rewitalizacji.
Fot. R. Chybiorz / 2016-09
Czeladź
Galeria Sztuki Współczesnej Elektrownia przy ul. Dehnelów 45. Budynek dawnej elektrowni KWK Saturn (1887–1996) z oryginalnymi turbinami, pulpitem sterowniczym i potężnym kołem zamachowym.
Fot. R. Chybiorz / 2016-09
Czeladź
Galeria Sztuki Współczesnej Elektrownia przy ul. Dehnelów 45. Na zewnątrz historycznych budynków KWK Saturn utworzono pasaż z parkiem tematycznym, obejmującym stałą wystawę na 12 panelach informacyjnych poświęconą dziedzictwu przemysłowemu i historii kopalni.
Fot. R. Chybiorz / 2020-05
Czerwionka-Leszczyny
Familoki w rejonie ul. Mickiewicza 10 – jeden z najlepiej zachowanych układów urbanistycznych osiedla robotniczego z pierwszej połowy XX w. Przy ul. Szkolnej znajduje się ścieżka edukacyjna z czterema tablicami informacyjnymi.
Źródło fot. Osiedle Zabytkowe Familoki
Częstochowa
Muzeum Górnictwa Rud Żelaza na terenie Parku im. St. Staszica – wystawa w podziemnych korytarzach ukazująca dzieje i rozwój górnictwa rud żelaza, jedyna tego rodzaju placówka w Polsce.
Fot. R. Chybiorz / 2019-04
Częstochowa
Muzeum Górnictwa Rud Żelaza na terenie Parku im. St. Staszica – wystawa w podziemnych korytarzach ukazująca dzieje i rozwój górnictwa rud żelaza. To jedyna tego rodzaju placówka w Polsce.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Dąbrowa Górnicza
Kopalnia Ćwiczebna Muzeum Miejskiego Sztygarka przy ul. Legionów Polskich 69. Wejście do kopalni, działającej w latach 1927–1994, znajduje się od ul. Górniczej. Od 2010 r. udostępniane są dwa pokłady węgla kamiennego (401 i 402) wraz z maszynami górniczymi.
Fot. M. Wójcik / 2010
Dąbrowa Górnicza
Kopalnia Ćwiczebna Muzeum Miejskiego „Sztygarka” przy ul. Legionów Polskich 69. Wejście do kopalni, działającej w latach 1927–1994, znajduje się od ul. Górniczej. Od 2010 r. udostępniane są dwa pokłady węgla kamiennego (401 i 402) wraz z maszynami górniczymi.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Gliwice
Dawna Królewska Odlewnia Żeliwa w Gliwicach (Huta Gliwicka) działała w latach 1796–2000 w rejonie ul. Pawiej. W 1798 r. powstała w niej odlewnia artystyczna. W 1991 r. w jednej z hal zakładu utworzono Oddział Odlewnictwa Artystycznego Muzeum w Gliwicach, który w 2010 r. przeniesiono do odnowionej maszynowni dawnej kopalni „Gliwice” przy ul. Bojkowskiej 37.
Źródło fot. Oddział Odlewnictwa Artystycznego Muzeum w Gliwicach
Karchowice, gm. Zbrosławice
Stacja Wodociągowa Zawada przy ul. Bytomskiej 6. W zakładzie wybudowanym w latach 1894–1895 zachowały się obiekty oraz parowe urządzenia pompowe i kotły z lat 20. XX w.
Źródło fot. Stacja Wodociągowa Zawada
Karchowice, gm. Zbrosławice
Stacja Wodociągowa Zawada przy ul. Bytomskiej 6. W zakładzie wybudowanym w latach 1894–1895 zachowały się obiekty oraz parowe urządzenia pompowe i kotły z lat 20. XX w.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Katowice
Galeria Szyb Wilson przy ul. Oswobodzenia 1. Budynki dawnej cechowni i łaźni szybu Wilson (do 1995 r.), należącego do KWK Wieczorek (1826–2018), zaadaptowano w latach 1998–2001 na prywatną galerię sztuki.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Katowice
Galeria Szyb Wilson przy ul. Oswobodzenia 1. Budynki dawnej cechowni i łaźni szybu Wilson, należącego do KWK Wieczorek (1826–2018), zaadaptowano w latach 1998–2001 na prywatną galerię sztuki.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Katowice
Muzeum Hutnictwa Cynku – Walcownia przy ul. 11 Listopada 50. Walcownię dawnej huty cynku Wilhelmina wybudowano w 1904 r. W 2008 r. Hutę Metali Nieżelaznych Szopienice postawiono w stan likwidacji. W latach 2013–2016 niszczejący budynek walcowni zaadaptowano na muzeum.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Katowice
Muzeum Hutnictwa Cynku – Walcownia przy ul. 11 Listopada 50. Walcownię dawnej huty cynku Wilhelmina wybudowano w 1904 r. W 2008 r. Hutę Metali Nieżelaznych Szopienice postawiono w stan likwidacji. W latach 2013–2016 niszczejący budynek walcowni zaadaptowano na muzeum.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Katowice
Muzeum Śląskie przy ul. Dobrowolskiego 1. Teren dawnej KWK Katowice (1823–1999) zaadaptowano w latach 2011–2015 na nową siedzibę muzeum. Rewitalizacja wszystkich zachowanych obiektów poprzemysłowych ma być zakończona po 2026 r.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Katowice
Muzeum Śląskie przy ul. Dobrowolskiego 1. Teren dawnej KWK Katowice (1823–1999) zaadaptowano w latach 2011–2015 na nową siedzibę muzeum. Rewitalizacja wszystkich zachowanych obiektów poprzemysłowych ma zostać zakończona po 2026 r.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Katowice
Osiedle Giszowiec przy placu Pod Lipami. Unikatowa w skali europejskiej kolonia robotnicza, zbudowana w latach 1906–1910 dla pracowników zakładów przemysłowych, głównie kopalni Giesche (później Wieczorek).
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Katowice
Osiedle Nikiszowiec powstało w latach 1908–1919 w sąsiedztwie szybu Nickisch KWK Giesche, później szybu Poniatowski kopalni Wieczorek.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Katowice
Osiedle Nikiszowiec powstało w latach 1908–1919 w sąsiedztwie szybu Nickisch KWK Giesche, później szybu Poniatowski kopalni Wieczorek.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Ruda Śląska
Kolonia Robotnicza Ficinus przy ul. Kubiny. Osiedle powstało w 1867 r. dla pracowników kopalni Gottessegen (później KWK Pokój). Wszystkie budynki wzniesiono z piaskowca, a otwory okienne i drzwiowe ozdobiono ceglanymi obramieniami.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Rybnik
Zabytkowa Kopalnia Ignacy przy ul. Mościckiego 3. Kopalnia powstała w 1792 r. pod nazwą Hoym i działała do 1995 r. jako Kopalnia Rydułtowy – Ruch Ignacy. Od 2022 r. zwiedzającym udostępniono cały zrewitalizowany kompleks oraz nowy Park Pary.
Źródło fot. Zabytkowa Kopalnia Ignacy
Rybnik
Zabytkowa Kopalnia Ignacy przy ul. Mościckiego 3. Kopalnia powstała w 1792 r. pod nazwą Hoym i działała do 1995 r. jako Kopalnia Rydułtowy – Ruch Ignacy. Na zdjęciu: zabudowania kompleksu przed rewitalizacją.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Rybnik
Zabytkowa Kopalnia Ignacy przy ul. Mościckiego 3. Kopalnia powstała w 1792 r. pod nazwą Hoym i działała do 1995 r. jako Kopalnia Rydułtowy – Ruch Ignacy. W 2015 r. miasto rozpoczęło rewitalizację kompleksu, w pierwszej kolejności obejmującą budynek maszyny wyciągowej szybu Głowacki z parową maszyną wyciągową z 1900 r. (na zdjęciu).
Źródło fot. Zabytkowa Kopalnia Ignacy
Siemianowice Śląskie
Park Tradycji przy ul. Orzeszkowej 12. Budynek dawnej maszynowni i wieża wyciągowa szybu Krystyn zlikwidowanej kopalni Michał (1881–1994). W budynku maszynowni znajduje się m.in. parowa maszyna wyciągowa z 1905 r. oraz wystawa lamp górniczych, tzw. karbidków.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Siemianowice Śląskie
Park Tradycji przy ul. Orzeszkowej 12. Budynek dawnej maszynowni i wieża wyciągowa szybu Krystyn zlikwidowanej kopalni Michał (1881–1994). W budynku maszynowni znajduje się m.in. parowa maszyna wyciągowa z 1905 r. oraz wystawa lamp górniczych, tzw. karbidków.
Fot. R. Chybiorz / 2012-09
Świętochłowice
Wieże dawnej KWK Polska przy ul. Wojska Polskiego 16. Kopalnia, pierwotnie Deutschlandgrube, funkcjonowała w latach 1872–1996. Wyremontowane wieże – Basztowa i Kozłowa – oddano do użytku w 2015 r. Pod wieżami zbudowano labirynt prowadzący przez wodę, ziemię, powietrze, stal i drewno – żywioły i materiały związane z pracą pod ziemią. Na taras wieży Basztowej można wejść lub wjechać windą; znajduje się tam również ekspozycja poświęcona tradycjom i wierzeniom na Śląsku.
Źródło fot. swietochlowice.pl
Tarnowskie Góry
Sztolnia Czarnego Pstrąga w Parku Repeckim. Na zdjęciu: szyb sztolniowy nr 17 (Sylwester), stanowiący wejście do podziemnej trasy turystycznej. Obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Fot. R. Chybiorz / 2023-10
Tarnowskie Góry
Sztolnia Czarnego Pstrąga w Parku Repeckim. Na zdjęciu: unikatowy, 600-metrowy fragment XIX-wiecznej sztolni Fryderyk, odwadniającej podziemia tarnogórskie, pokonywany łodziami. Obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Źródło fot. Zabytkowa Kopalnia Srebra
Tarnowskie Góry
Zabytkowa Kopalnia Srebra przy ul. Szczęść Boże 81 – Gwiazda Szlaku. Część naziemna obejmuje muzeum górnictwa i skansen maszyn parowych, a podziemna – 1740 m wyrobisk dawnej kopalni kruszców Fryderyk, działającej w latach 1784–1913, w tym 270 m trasy pokonywanej łodziami. Obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Tarnowskie Góry
Zabytkowa Kopalnia Srebra przy ul. Szczęść Boże 81 – Gwiazda Szlaku. Część naziemna obejmuje muzeum górnictwa i skansen maszyn parowych, a podziemna – 1740 m wyrobisk dawnej kopalni kruszców Fryderyk, działającej w latach 1784–1913, w tym 270 m trasy pokonywanej łodziami. Obiekt wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.
Źródło fot. Zabytkowa Kopalnia Srebra
Ustroń
Muzeum Ustrońskie przy ul. Hutniczej 3. Budynek dawnej dyrekcji Huty Żelaza Klemens (1772–1897) z wystawą poświęconą hutnictwu, odlewnictwu i kuźnictwu w Ustroniu.
Fot. R. Chybiorz / 2010-09
Ustroń
Muzeum Ustrońskie przy ul. Hutniczej 3. Wokół budynku dawnej dyrekcji Huty Żelaza Klemens (1772–1897) znajduje się skansen przemysłowo-rolniczy.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Zabrze
Kopalnia Guido przy ul. 3 Maja 93 – Gwiazda Szlaku. Zabytkowa kopalnia (1855–1996), w której udostępniono do zwiedzania podziemne trasy turystyczne na poziomach 170, 320 i 355, z ograniczeniami wiekowymi.
Fot. R. Chybiorz / 2011-09
Zabrze
Kopalnia Guido przy ul. 3 Maja 93 – Gwiazda Szlaku. Zabytkowa kopalnia (1855–1996), w której udostępniono do zwiedzania podziemne trasy turystyczne na poziomach 170, 320 i 355, z ograniczeniami wiekowymi.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Zabrze
Sztolnia Królowa Luiza – Strefa Carnall przy ul. Wolności 410 – Gwiazda Szlaku. Strefa naziemna obejmuje m.in. łaźnię łańcuszkową, szyb Carnall, maszynę parową z 1915 r. oraz wystawy. Strefa podziemna obejmuje Główną Kluczową Sztolnię Dziedziczną – największą budowlę hydrotechniczną w europejskim górnictwie węglowym, z 1100-metrową trasą pokonywaną łodziami.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Zabrze
Sztolnia Królowa Luiza – Strefa Carnall przy ul. Wolności 410 – Gwiazda Szlaku. Na zdjęciu: strefa naziemna – maszyna parowa z 1915 r.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Zabrze
Sztolnia Królowa Luiza – Strefa Carnall przy ul. Wolności 410 – Gwiazda Szlaku. Na zdjęciu: strefa podziemna – Główna Kluczowa Sztolnia Dziedziczna, największa budowla hydrotechniczna w europejskim górnictwie węglowym, w tym 1100 m trasy pokonywanej łodziami.
Źródło fot. Muzeum Górnictwa Węglowego
Zabrze
Sztolnia Królowa Luiza – Kopalnia, Strefa Wilhelmina przy ul. Sienkiewicza 43 – Gwiazda Szlaku. Strefa naziemna obejmuje Park 12C, Bajtel Gruba oraz Park Techniki Wojskowej. Strefa podziemna obejmuje wyrobiska dawnej KWK Luiza (1791–1998), w tym chodnik podstawowy w pokładzie 510 z 1819 r. Obecnie jest to jeden z czołowych ośrodków edukacyjnych dla dzieci w Polsce.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Zabrze
Sztolnia Królowa Luiza – Kopalnia, Strefa Wilhelmina przy ul. Sienkiewicza 43 – Gwiazda Szlaku. Na zdjęciu: strefa naziemna – Park 12C „4 Żywiołów”.
Fot. R. Chybiorz / 2018-05
Zabrze
Sztolnia Królowa Luiza – Kopalnia, Strefa Wilhelmina przy ul. Sienkiewicza 43 – Gwiazda Szlaku. Na zdjęciu: strefa podziemna – wyrobiska dawnej KWK Luiza (1791–1998), w tym chodnik podstawowy z 1819 r. w pokładzie węgla kamiennego nr 510 o miąższości 6 m.
Fot. T. Kiełkowski
Zabrze
Szyb Maciej przy ul. Srebrnej 6 – Gwiazda Szlaku. Kompleks zabudowy dawnej KWK Concordia z początku XX w. obejmuje budynki nadszybia ze stalową wieżą wyciągową, maszynownię z dwubębnową elektryczną maszyną wyciągową firmy Siemens oraz ujęcie wody pitnej. W dawnym budynku nadszybia mieszczą się obecnie restauracja, bistro i biuro obsługi klienta.
Źródło fot. Szlak Zabytków Techniki
Zabrze
Szyb Maciej przy ul. Srebrnej 6 – Gwiazda Szlaku. Na zdjęciu: dwubębnowa elektryczna maszyna wyciągowa firmy Siemens.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04