Wyżyna Częstochowska
Wyżyna Częstochowska stanowi północną część makroregionu Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, w obrębie podprowincji Wyżyna Śląsko-Krakowska. Jest to monoklinalna płyta zróżnicowanych litofacjalnie wapieni górnojurajskich, które podlegały procesom denudacji i krasowienia. Charakterystycznym elementem jej krajobrazu są ostańcowe formy skalne (tzw. skałki), zbudowane głównie z bardziej odpornych wapieni skalistych. Występują tu również liczne źródła krasowe, w tym szczelinowo-krasowe, oraz jaskinie i schroniska skalne. W ich namuliskach znajdowano zarówno szczątki prehistorycznych zwierząt, jak i ślady bytności człowieka.
W kierunku południkowym przez wyżynę, pomiędzy Zawierciem na południu a Lgoczanką w gminie Janów, przebiega dział wodny między dorzeczami Odry na zachodzie i Wisły na wschodzie. Znaczna część Wyżyny Częstochowskiej znajduje się w granicach Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd, chroniącego m.in. charakterystyczne formy rzeźby krasowej, jaskinie, ostańce skalne oraz cenne zbiorowiska roślinne.
Szczegółowe położenie oraz opisy wybranych obiektów – m.in. pomników przyrody nieożywionej (PPN) i geostanowisk (GM, GK, GR, GL) – są dostępne w serwisie mapowym GeoSilesia. Więcej informacji i zdjęć można znaleźć m.in w serwisie Jura Polska.
Ryszard Chybiorz / 12.07.2018 / Ostatnia aktualizacja 04.09.2026.
Wzgórze ostańcowe w Częstochowie - Aniołów
... i Jaskinia w Kamieniu pod kościołem Opatrzności Bożej w Częstochowie - Aniołów, ul. Warszawska 288. Przełom Mirowski w mikroregionie Pagóry Mirowsko-Żurawskie (GL).
Fot. W. Bardziński / 2013-05
Kamieniołomy w Częstochowie
Płaskowzgórze Złotej Góry w mikroregionie Pagóry Mirowsko-Żurawskie. W Częstochowie w latach 30. XX wieku istniały cztery kamieniołomy: Saturn, Adam, Calcium i Emilia oraz zakłady wapiennicze. Patrz: https://geosilesia.eu/galeria/przemysl-cementowo-wapienniczy-w-wojewodztwie-slaskim
Źródło fot. BN Polona / H. Poddębski / 1930-1939
Przełom Warty w Jaskrowie
Gmina Mstów. Przełom Mirowski w mikroregionie Pagóry Mirowsko-Żurawskie. Góra Babiak (283 m) i rzeka Warta (ok. 236 m) w latach 30. XX wieku.
Źródło fot. H. Błaszczyk (1938)
Przełom Warty w Siedlcu
Gmina Mstów. Przełom Mirowski w mikroregionie Pagóry Mirowsko-Żurawskie. Góra Gąszczyk (Grodzisko Gąszczyk, Przeprośna Górka, 296 m) i rzeka Warta (ok. 235 m) w latach 30. XX wieku.
Źródło fot. H. Błaszczyk (1938)
Przełom Warty k. Mstowa
Gmina Mstów. Przełom Mstowski w mikroregionie Pagóry Mirowsko-Żurawskie. Na pierwszym planie Góra Szwajcera (266,8 m) z pomnikiem przyrody nieożywionej Skała Miłości (GR). Na ostatnim planie, po lewej Góra Dobra (279,36 m), a po prawej Zespól klasztorny w Wancerzowie (257,7 m). W dolinie rzeka Warta (ok. 233 m).
Fot. R. Chybiorz / 2018-10
Wywierzysko Stoki w Mstowie
Gmina Mstów, ul. Sportowa. Przełom Mstowski w mikroregionie Pagóry Mirowsko-Żurawskie. Wywierzysko spod Góry Wał po rewitalizacji (GL).
Fot. R. Chybiorz / 2018-10
Rezerwat Zielona Góra
Kusięta w gminie Olsztyn. Pasmo Zielona Góra w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Rezerwat przyrody nieożywionej udostępniony do ruchu turystycznego (GR). Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/rezerwat-zielona-gora
Fot. P. Dziki / 2015
Rezerwat Zielona Góra
Kusięta w gminie Olsztyn. Pasmo Zielona Góra w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Jaskinia w Zielonej Górze (GR). Środkowa część jaskini w latach 30. XX wieku. Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/rezerwat-zielona-gora
Źródło fot. K. Maślankiewicz (1937)
Jezioro krasowe w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wypłaszczenie Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Forma krasu reprodukowanego w zespole południkowo ułożonych 16 lejów krasowo-sufozyjnych, o głębokościach od 2 do ponad 15 m, nazywana Kozińcem (GK).
Fot. A. Tyc / 2010-10
Jezioro krasowe w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wypłaszczenie Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Forma krasu reprodukowanego w zespole południkowo ułożonych 16 lejów krasowo-sufozyjnych, o głębokościach od 2 do ponad 15 m, nazywana Kozińcem (GK).
Fot. R. Chybiorz / 2021-09
Góry Towarne w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wzgórza skałkowe Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góry Duże Towarnie (ok. 349 m). Skałka z wejściem do Groty Niedźwiedziej w latach 30. XX wieku (GK).
Źródło fot. H. Błaszczyk (1938)
Góry Towarne w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wzgórza skałkowe Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góry Towarne Duże. Jaskinia Towarna, zwana też Niedźwiedzią (GL).
Fot. R. Chybiorz / 2021-09
Góry Towarne w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wzgórza skałkowe Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góry Towarne Duże. Kości niedźwiedzia jaskiniowego z jaskini Towarnej (Niedźwiedziej).
Źródło fot. H. Błaszczyk (1938)
Góry Towarne w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wzgórza skałkowe Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góry Małe Towarnie (ok. 344 m), widok z N (GK).
Fot. R. Chybiorz / 2021-09
Góry Towarne w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wzgórza skałkowe Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góry Małe Towarnie (ok. 344 m) w latach 30. XX wieku, widok z S.
Źródło fot. H. Błaszczyk (1938)
Góry Towarne w Kusiętach
Gmina Olsztyn. Wzgórza skałkowe Kusiąt w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góry Małe i Duże Towarnie (GK).
Fot. R. Kowalik / 2010-08
Kuesta w Olsztynie
Widok z Wzgórza Kamionka (jura środkowa i górna) we Wrzosowej na Dolinę Warty i kuestę górnojurajską (Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie) w rejonie na południe od Olsztyna k. Częstochowy.
Fot. R. Chybiorz / 2019-04
Góra Zamkowa w Olsztynie
Gmina Olsztyn. Pagóry Olsztyna w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Zabudowania zamkowe wkomponowane w ostańce skalne (widok z NE).
Fot. R. Chybiorz / 2021-09
Góra Zamkowa w Olsztynie
Gmina Olsztyn. Pagóry Olsztyna w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Zabudowania zamkowe wkomponowane w ostańce skalne.
Źródło fot. W. Nałkowski (1913)
Góra Biakło k. Olsztyna
Gmina Olsztyn. Pagóry Olsztyna w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Góra Biakło lub Brodło (GR) czyli Jurajski Mały Giewont (340,7 m).
Fot. R. Kowalik / 2010-10
Rezerwat Sokole Góry
Gmina Olsztyn. Sokole Góry w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Rezerwat przyrody udostępniony do ruchu turystycznego. Wzgórza wapienne (Sokola Góra, Puchacz, Donica, Karzełek, Setki) z licznymi jaskiniami i schroniskami (GK, GR, GL). Jest to drugi pod względem wielkości, po Dolinie Racławki, rezerwat na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.
Fot. R. Kowalik / 2008
Rezerwat Sokole Góry
Gmina Olsztyn. Sokole Góry w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Jaskinia Olsztyńska w latach 70. XIX wieku.
Źródło ryc. L. Dymitrowicz (1874)
Rezerwat Sokole Góry
Gmina Olsztyn. Sokole Góry w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Jaskinia Olsztyńska w latach 90. XIX wieku. Ostatnia komora z piękną <<fałdzistą zasłoną>> stalaktytową, kształtu organów.
Źródło fot. St. Koziorowski / 1898
Rezerwat Sokole Góry
Gmina Olsztyn. Sokole Góry w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Jaskinia Olsztyńska w XXI wieku (GK). Już w 1925 r. S. Kreutz pisał „Z sopli stalaktytowych pozostały kikuty ... po wyeksploatowaniu materiału do hut szklanych” - tzw. szpaciarstwo (GK).
Fot. R. Kowalik / 2010-10
Kamieniołom Kielniki w Przymiłowicach
... i Jaskinia w Kielnikach (GL) w gminie Olsztyn. Pagóry Olsztyna w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. W kamieniołomie odsłaniają się wapienie gruboławicowe i miejscami skaliste (masywne) o barwie białej (facja wapieni gąbkowo-glonowych) (GL).
Fot. R. Kowalik
Kamieniołom w Przymiłowicach
Przymiłowice-Podgrabie w gminie Olsztyn. Płaskowzgórza Ciecierzyna w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Wzniesienie Duży Kamyk (321 m). Widok na wylot jaskini w ścianie kamieniołomu (GK).
Fot. J. Nita / 2012-09
Odsłonięcia w Pustkowiu Chorońskim
Gmina Poraj. Zrąb Choroński w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Rostrum belemnita górnojurajskiego na bloku wapienia płytowego (GL).
Fot. W. Krawczyński / 2012-11
Pustynia Siedlecka
Siedlec w gminie Janów. Pasmo wzgórz wydmowych w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Nazwa nadana dawnemu wyrobisku kopalni piasków formierskich wykorzystywanych w przemyśle odlewniczym (GR). Piaski formierskie leżą na nierównej powierzchni wapieni górnej jury, nadścielone są przez osady czwartorzędowe i na ogół przypisuje się im wiek paleogeński.
Fot. M. Achtel / 2014-10
Kamieniołom Warszawski w Siedlcu
Gmina Janów. Obniżenie Siedleckie w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. W odsłonięciu występują białe i kremowe, porowate, różnoziarniste (spąg) i drobnoziarniste (strop) wapienie (GL). Wydobywany stąd po wojnie kamień posłużył do licowania gmachów Urzędu Rady Ministrów i Sejmu RP w Warszawie (stąd nazwa kamieniołomu).
Fot. R. Chybiorz / 2022-10
Rezerwat Parkowe
Złoty Potok w gminie Janów. Pasmo skałkowe Złotego Potoku w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Rezerwat leśny udostępniony do ruchu turystycznego. W rezerwacie występują liczne ostańce skalne, jaskinie i schroniska oraz źródła Wiercicy. Na zdjęciu Jaskinia Grota Niedźwiedzia (GL).
Fot. R. Kowalik / 2010-03
Rezerwat Parkowe
Gmina Janów. Pasmo skałkowe Złotego Potoku w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Źródło Zygmunta w Siedlcu (GR). Obok niego jest Źródło Elżbiety (GR). Są to źródła rzeki Wiercica w dorzeczu Warty.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Parkowe
Gmina Janów. Pasmo skałkowe Złotego Potoku w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Pomnik przyrody nieożywionej Brama Twardowskiego w Siedlcu (GK). Ostaniec bardzo atrakcyjny (skalna brama) - symbol północnej Jury.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Parkowe
Gmina Janów. Pasmo skałkowe Złotego Potoku w mikroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Brama Twardowskiego w Siedlcu w latach 30. XX wieku.
Źródło fot. H. Błaszczyk (1938)
Wzgórze ostańcowe nad Zastudniem
Gminia Janów. Skałki Suliszowickie w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Niewielkie wzgórze zawierające centralnie położone drobne bryłowe ostańce skalne (GR).
Fot. J. Nita / 2013-09
Rezerwat Ostrężnik
Gmina Janów. Wzgórza Ostrężnickie w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Rezerwat przyrody udostępniony do ruchu turystycznego. Na zdjęciu nie udostępniona do zwiedzania Jaskinia Ostrężnicka - jedna z najbardziej znanych jaskiń tego rejonu, z bardzo ciekawym głównym wejściem (GL).
Fot. R. Kowalik / 2008-10
Jaskinia Wiercica w Ostrężniku
Góra Jelnica w gminie Niegowa. Wzgórza Ostrężnickie w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Stanowisko dokumentacyjne, jedyne na Wyżynie Częstochowskiej w granicach województwa śląskiego. Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/stanowiska-dokumentacyjne-wojewodztwa-slaskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Góra Leszczyny w Ludwinowie
Gmina Niegowa. Wzgórza Ludwinowskie w makroregionie Pasmo Olsztyńsko-Gorzkowskie. Na górze znajduje się otwór Jaskini Brzozowej (GK).
Fot. A. Tyc / 2014-04
Skała Łeb w Trzebniowie
Góra Kazubiec w gminie Niegowa, ul. JP II. Wzgórza Trzebniowa w makroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Interesujące skałki z schroniskami skalnymi (GL).
Fot. J. Nita
Skałki Na Bukowym w Trzebniowie
Gmina Niegowa. Wzgórza Trzebniowa w makroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Partie wierzchowinowe, skałki z krzyżem. Bardzo atrakcyjna grupa form ostańcowych z Jaskinią Trzebniowską (GK).
Fot. J. Nita / 2012-09
Wzgórze Czarny Kamień w Moczydle
Gmina Niegowa. Wzgórza Przewodziszowic w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Grupa ostańców skalnych o zróżnicowanych kształtach (GK), z bardzo bogatą liczbą różnych zjawisk krasowych (GL).
Fot. J. Nita / 2013-09
Studnia krasowa w Niegowej
Wielka Góra w gminie Niegowa. Wzgórza Niegowy w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Otwór niewielkiej studni krasowej wypełnionej osadami rezydualnymi (GL).
Fot. A. Tyc / 2007-08
Zamek w Mirowie
Gmina Niegowa. Pasmo Mirów-Bobolice w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Tzw. Grzęda Mirowska pomiędzy dwoma zamkami jurajskimi: w Mirowie (na zachodzie) i w Bobolicach (na wschodzie) z licznymi skałkami i jaskiniami (GM, GR). Zabudowania zamkowe wkomponowane w ostańce skalne.
Fot. J. Nita / 2007-09
Skałki Rajce Duże w Przewodziszowicach
Gmina Żarki. Wzgórza Przewodziszowic w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Niewielkie spłaszczone wzgórze zawierające krawędziowo położone drobne bryłowe ostańce skalne, silnie skrasowiałe i zwietrzałe (GR).
Fot. J. Nita / 2013-09
Brama Laseckich w Bobolicach
Gmina Niegowa. Pasmo Mirów-Bobolice w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Tzw. Grzęda Mirowska pomiędzy dwoma zamkami jurajskimi: w Mirowie (na zachodzie) i w Bobolicach (na wschodzie) z licznymi skałkami i jaskiniami (GM, GR). Skalna brama w Bobolicach jest jedną z miejscowych atrakcji, obok pięknie odbudowanego zamku położonego na skałach wapiennych (GR).
Fot. R. Chybiorz / 2016
Źródło w Leśniowie
Sanktuarium Matki Bożej Leśniowskiej w gminie Żarki. Obniżenie Żareckie w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Źródło Czarnej Strugi, lewego dopływu potoku Leśniówka, wpadającego do Warty (GR).
Fot. R. Kowalik / 2009-11
Kuesta w Żarkach
Gmina Żarki. Progi Żareckie w mikroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Od południowego zachodu wychodnie skał górnojurajskich tworzą wyraźny próg morfologiczny, zwany kuestą. Najefektowniej próg prezentuje się pomiędzy miejscowościami Żarki i Jaworznik, na południe od drogi wojewódzkiej 792 (GK).
Fot. M. Achtel / 2014-10
Odsłonięcie we Włodowicach
Amonit kelowejski z rodzaju Kosmoceras. Góra Głowienna w gminie Włodowice, ul. Zawiercka. Pasmo Włodowickie w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Stanowisko paleontologiczne z widoczną granicą między osadami keloweju i oksfordu (GL).
Kol. i fot. W. Krawczyński / 2012-09
Skały Rzędkowickie
Rzędkowice w gminie Włodowice. Skały Rzędkowickie w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Pomnik przyrody nieożywionej o powierzchni 44,5 ha (GR). Jedna z najbardziej charakterystycznych grup skalnych Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2010-08
Skały Rzędkowickie
Rzędkowice w gminie Włodowice. Skały Rzędkowickie w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Pomnik przyrody nieożywionej o powierzchni 44,5 ha (GR). Jedna z najbardziej charakterystycznych grup skalnych Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2010-10
Źródło Spod Skałki w Zdowie
Gmina Włodowice. Wzgórza Zdowa w makroregionie Pasmo Mirowsko-Bobolickie. Źródło należy do całego systemu wypływów położonych pod zboczami doliny Białki Zdowskiej - pomnik przyrody nieożywionej (GR). Przy wyższych stanach wód widoczne jest wyraźne pulsowanie wody wypływającej z głównej szczeliny.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Źródła rzeki Białki w Zdowie
Gmina Włodowice. Dolina Białki w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Źródła należą do całego systemu wypływów położonych pod zboczami doliny Białki Zdowskiej - pomnik przyrody nieożywionej (GR). Białka Zdowska to lewy dopływ Krztyni, w dorzeczu Pilicy.
Fot. R. Chybiorz / 2010-08
Kamieniołom w Mariańce
Gmina Kroczyce. Wzniesienie Gołuchowic w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Ostańce skalne w Kroczycach
Gmina Kroczyce, ul. Batalionów Chłopskich 50. Obniżenie Kroczyckie w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Skały Kroczyckie
Gmina Kroczyce. Pasmo Zborowa w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Jaskinia Kroczyska (GK) w Popielowej Górze (GL). W jaskini odkryto kości ludzkie i zwierzęce oraz fragmenty ceramiki.
Fot. J.M. Waga / 2012-07
Rezerwat Góra Zborów
Gmina Kroczyce. Pasmo Zborowa w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Rezerwat przyrody nieożywionej udostępniony do ruchu turystycznego. Góra Zborów lub Góra Berkowa (467,52) i Góra Kołaczek (ok. 440 m) z licznymi skałkami i jaskiniami (GK). Patrz https://geosilesia.eu/galeria/rezerwat-gora-zborow
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Rezerwat Góra Zborów
Gmina Kroczyce. Pasmo Zborowa w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Wejście turystyczne do Jaskini Głębokiej (GR). Więcej informacji http://geosilesia.eu/galeria/trasa-turystyczna-w-jaskini-glebokiej
Fot. R. Chybiorz / 2010-05
Rezerwat Góra Zborów
Gmina Kroczyce. Pasmo Zborowa w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Rezerwat przyrody nieożywionej. Jaskinia Berkowa w Górze Kołoczek (GK). Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/rezerwat-gora-zborow
Fot. A. Tyc / 2014-05
Skały Podlesickie
Gmina Kroczyce. Skały Podlesickie w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Jaskinia Żabia (GM) w Skale Biblioteka (GR). Stanowisko archeologiczne.
Fot. A. Tyc / 2011-07
Skały Morskie
Skarżyce w gminie Zawiercie. Wzgórza Morska w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Jaskinia w Dziadowej Skale (GM). Stanowisko archeologiczne.
Fot. J.M. Waga / 2007-08
Skały Morskie
Zamek Bąkowiec. Skarżyce, ul. Zamkowa 70. Gmina Zawiercie. Wzgórza Morska w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Zabudowania zamkowe wkomponowane w ostańce skalne o wysokości dochodzącej do 15 m (GR).
Fot. R. Chybiorz / 2009-11
Skały Morskie
Skałka Barwinek w Skarżycach. Gmina Zawiercie. Wzgórza Morska w mikroregionie Pasmo Włodowicko-Kroczyckie. Skały Mąż i Żona lub Chłop i Baba w latach 40. XX wieku (GR).
Źródło fot. M. Ohly (1948)
Źródło Warty w Kromołowie
Gmina Zawiercie. Obniżenie Kromołowa-Bzowa w mikroregionie Progi Rudnik-Ogrodzieńca. Główne źródło Warty znajdują się na wysokości ok. 380 m n.p.m., w kaplicy św. Jana Nepomucena. Warta jest to trzecia pod względem długości rzeka Polski, prawy dopływ Odry (GR).
Fot. R. Chybiorz / 2010-08
Źródła Czarnej Przemszy w Bzowie
Gmina Zawiercie. Obniżenie Kromołowa-Bzowa w mikroregionie Progi Rudnik-Ogrodzieńca. Źródła rzeki znajdują się na wysokości 385 m n.p.m., ok. 2,76 km na południe od źródeł Warty w Kromołowie (GR). W rejonie tzw. Trójkąta Trzech Cesarzy rzeka łączy się z Białą Przemszą tworząc rzekę Przemszę, lewy dopływ górnej Wisły.
Fot. R. Chybiorz / 2010-10
Skała Rzędowa w Bzowie
Gmina Zawiercie. Pagóry Karlina w mikroregionie Progi Rudnik-Ogrodzieńca. Jedna z najatrakcyjniejszych i łatwo dostępnych skałek rejonu (GL).
Fot. R. Chybiorz / 2010-05
Kamieniołom Wiek w Ogrodzieńcu
Gmina Ogrodzieniec. Wypłaszczenie Ogrodzieńca w mikroregionie Progi Rudnik-Ogrodzieńca. Stanowisko paleontologiczne, zawierające liczne skamieniałości keloweju i oksfordu (GR). W Ogrodzieńcu, w latach 1899-1999, działały cementownie Ogrodzieniec i Wiek. Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/przemysl-cementowo-wapienniczy-w-wojewodztwie-slaskim.
Fot. W. Krawczyński / 2012-11
Góra Janowskiego w Podzamczu
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Podzamcza w mikroregionie Progi Rudnik-Ogrodzieńca. Góra Aleksandra Janowskiego, zwana też Górą Zamkową z ruinami Zamku Ogrodzieniec i licznymi skałami (GK, GR, GL). Górę wieńczy Skała Czubatka (515,5 m) - najwyższe wzniesienie Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
Fot. M. Achtel / 2014-10
Góra Janowskiego w Podzamczu
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Podzamcza w mikroregionie Progi Rudnik-Ogrodzieńca. Skałki Trzy Siostry i ruiny Zamku Ogrodzieniec.
Źródło fot. NAC / lata międzywojenne
Skała Nivień w Śrubiarni-Żelazko
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Żelazka w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Kopułowa forma ostańca, z jamkami wielopokoleniowymi na powierzchni (GL).
Fot. J. Nita / 2013-09
Pustynia Ryczowska
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Tzw. Babski Brzuch. Na zdjęciu kolorowym widok ogólny z Grochowca. Pustynia położona jest w kotlince między skalistymi wzgórzami Wielkiego Grochowca, Cisownika, Księdza Góry i Łysej Pałki.
Źródło fot. T. Pilczewski (1974); J. Nita / 2012
Sołtysia Góra w Ryczowie
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Ostańce skalne mają charakter form przywierzchowinowych (GR).
Fot. J. Nita / 2013-06
Góra Czubatka w Ryczowie
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Ze skałki rozpościera się piękny widok na Ryczów i Straszykowe Skały na południowym-wschodzie i na skały Podzamcza na północnym-zachodzie (GL).
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Skała Dupnica w Ryczowie
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Przykład schronisk i pozostałości systemów jaskiniowych (GL).
Fot. J. Nita / 2013-09
Wzgórze Zbączysko w Ryczowie
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Stare formy krasowe zachowane na ścianach bocznych z licznymi porami i jamkami wielopokoleniowymi (GL).
Fot. J. Nita / 2013-06
Góra Straszykowa w Ryczowie
Gmina Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Widok z Ryczowa na Górę Straszykową w roku 1975 i 2010 (GR).
Fot. T. Pilczewski / 1975, R. Chybiorz / 2010
Jaskinia w Straszykowej Górze
Ryczów w gminie Ogrodzieniec. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Nacieki lodowe we wstępnej części jaskini (GR).
Fot. A. Tyc / 2015-02
Rezerwat Ruskie Góry
Złożeniec w gminie Pilica. Skałki Ryczowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Rezerwat przyrody nie jest udostępniony do ruchu turystycznego. Na terenie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd utworzono 10 rezerwatów przyrody, w tym 2 przyrody nieożywionej: Zielona Góra i Góra Zborów oraz 1 rezerwat krajobrazowy Smoleń. Wszystkie trzy rezerwaty są udostępnione turystycznie.
Fot. R. Chybiorz / 2021-09
Smylowa skała w Złożeńcu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Pomnik przyrody nieożywionej (GL).
Źródło fot. CRFOP / 2015-09
Skała Gaj w Złożeńcu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Pomnik przyrody nieożywionej (GL).
Źródło fot. CRFOP / 2015-09
Pilica
Widok na Zamek w Pilicy (zwany również pałacem) na Wzgórzach Kocikowej w mikroregionie Wzgórza Pilicy. Dobrze widoczne potężne fortyfikacje powstałe w połowie XVII wieku, dzięki czemu zamek stał się nowoczesną jak na ówczesne czasy twierdzą.
Źródło fot. W. Nałkowski (1913)
Obszar źródliskowy Pilicy
Dolina Górnej Pilicy w mikroregionie Wzgórza Pilicy. Obecne źródła Pilicy znajdują się na wysokości ok. 349,5 m n.p.m. w Pilicy przy ul. 17 Stycznia, nieopodal osiedla Wilcze Doły (GL). Pilica jest najdłuższym lewym dopływem Wisły.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Źródliska Pilicy w Sławniowie
Gmina Pilica, ul. Długa. Dolina Górnej Pilicy w mikroregionie Wzgórza Pilicy. Na podmokłym terenie porośniętym trzcinami woda tworzy malownicze rozlewisko (GR).
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Sołectwo Dobra k. Pilicy
Wzgórza Kocikowej w mikroregionie Wzgórza Pilicy.
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Okolice Pilicy
Wzgórza Cisowa w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Na drugim planie Dolina Górnej Pilicy w mikroregionie Wzgórza Pilicy, a na trzecim planie Wzgórza Kocikowej w mikroregionie Wzgórza Pilicy.
Fot. R. Chybiorz / 2010-08
Góra Zamkowa w Smoleniu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Zabudowania zamkowe (XIV w.) wkomponowane są w ostańce skalne.
Źródło fot. W. Nałkowski (1913)
Rezerwat Smoleń
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Rezerwat krajobrazowy udostępniony do ruchu turystycznego. (GK). Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/smolen-po-dolinie-wodacej
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Skałka Oczko w Smoleniu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Jest to skała z licznymi formami krasowymi (GL). W pobliżu znajduje się kolejna bardzo ciekawa skałka z tunelem i rurą skalną (GR). Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/smolen-po-dolinie-wodacej
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Skałka Pośrednica w Smoleniu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Pomnik przyrody nieożywionej.
Źródło fot. CRFOP / 2015-09
Skałka Wypaleniec w Smoleniu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Pomnik przyrody nieożywionej.
Fot. J. Nita / 2013-09
Skałka Zawisie w Smoleniu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Pomnik przyrody nieożywionej.
Źródło fot. CRFOP / 2015-09
Dolina Wodąca w Smoleniu
Gmina Pilica. Skałki Strzegowskie w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Teren skałkowy Strzegowej i Smolenia cechuje zupełny brak stałych cieków wodnych oraz występowanie tzw. „wodących” - szerokich, zapiaszczonych dolin płaskodennych, o odwodnieniu okresowym. Patrz także https://geosilesia.eu/galeria/smolen-po-dolinie-wodacej
Fot. A. Tyc / 2010-05
Dolina Udorki
Gmina Żarnowiec. Garby Udorza w mikroregionie Wzgórza Pilicy. W górnym biegu rzeki, w korycie i na prawym stoku doliny występują wychodnie skalne z krzemieniami, a na lewym stoku pozostałości zamku rycerskiego (GR). Udorka to prawy dopływ Pilicy.
Fot. J. Nita / 2013-08
Dolina Centurii
Hutki Kanki w gminie Łazy. Dolina Centurii oddziela Progi Niegowonickie na zachodzie od Gór Chełmskich na wschodzie w Paśmie Niegowonicko-Smoleńskim. Rzeka Centuria uchodzi do Białej Przemszy. Na zdjęciu Staw Parzoch - pomnik przyrody nieożywionej Zespół źródło rzeki Centurii w Hutkach Kankach (GL).
Fot. R. Chybiorz / 2009-07
Rezerwat Góra Chełm
Hutki Kanki w gminie Łazy. Góry Chełmskie (440 m) w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Rezerwat przyrody udostępniony do ruchu turystycznego (GR). Ścieżka dydaktyczna, patrz https://geosilesia.eu/galeria/hutki-kanki-po-rezerwacie-gora-chelm
Fot. R. Chybiorz / 2009-08
Góra Kromołowiec w Niegowonicach
Gmina Łazy. Progi Niegowonickie (431 m) w mikroregionie Pasmo Niegowonicko-Smoleńskie. Góra Kromołowiec jest dobrym punktem widokowym (GL).
Fot. R. Chybiorz / 2009-07
Niegowonice
Gmina Łazy. Południowo-zachodnia część Pasma Niegowonicko-Smoleńskiego. Na pierwszym planie mezoregion Kotlina Siewierza.
Fot. R. Chybiorz / 2022-03
Mikroregiony Wyżyny Częstochowskiej
Źródła: podkład - Zespół Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego; mikroregiony - Nita, Myga-Piątek 2018.
Ryc. R. Chybiorz / 2021-10