KWK Katowice
Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” to nieczynna kopalnia położona w centrum Katowic, działająca w latach 1823–1999. Do 1922 roku oraz w latach 1939–1945 funkcjonowała pod nazwą „Ferdinand”. W latach 1922–1936 nosiła nazwę „Ferdynand”, w latach 1953–1956 – „Stalinogród”, natomiast w latach 1936–1939, 1945–1952 i 1957–1997 ponownie „Katowice”. W ostatnim okresie działalności, od 1997 do 1999 roku, funkcjonowała jako „Kleofas-Katowice”. W 2001 roku na terenie dawnej kopalni zlikwidowano wiele obiektów naziemnych. Obecnie obszar ten, wraz z zachowanymi budynkami poprzemysłowymi oraz Spodkiem, tworzy katowicką „Strefę Kultury”. Powstały tu m.in. nowa siedziba Muzeum Śląskiego (2011–2015), siedziba Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia (2012–2014) oraz Międzynarodowe Centrum Kongresowe (2011–2015).
Zachowane obiekty powierzchniowe są stopniowo rewitalizowane (zob. galeria). Aktualne informacje można znaleźć na stronie internetowej Muzeum Śląskiego, utworzonego 23 stycznia 1929 roku.
Ryszard Chybiorz / 30.12.2018 / Ostatnia aktualizacja 23.08.2026.
Kopalnia Ferdynand
Widok kopalni od strony południowej w okresie międzywojennym.
Źródło fot. Muzeum Historii Katowic
Kopalnia Ferdynand
Pożar stodoły w czerwcu 1936 roku.
Źródło fot. NAC / fot. Cz. Datka
Kopalnia Ferdynand
Widok prowizorycznych mieszkań bezdomnych (lepianek) na hałdach kopalni w okresie międzywojennym.
Źródło fot. NAC / fot. Cz. Datka
Kopalnia Ferdynand
Likwidacja lepianek na hałdach kopalni w okresie międzywojennym.
Źródło fot. NAC / fot. Cz. Datka
KWK Katowice
Kopalnia „Katowice” na mapie topograficznej z lat 1958–1961. W tle ortofotomapa z 2023 roku. Obecnie teren nowego Muzeum Śląskiego.
Źródło ryc. Otwarty Regionalny System Informacji Przestrzennej (zmodyfikowane)
Muzeum Śląskie
Dwa pierwsze etapy rewitalizacji terenu po KWK „Katowice” przeprowadzono w latach 2007–2015 i 2014–2017. Od 2022 roku trwa trzeci etap, którego celem jest rewitalizacja pozostałych budynków pokopalnianych (na planie: U, T, M, K, P, J, F, B, N). Ponadto na całym terenie powstanie Park Muzeum Śląskiego.
Źródło ryc. Muzeum Śląskie (zmodyfikowane)
Budowa nowej siedziby Muzeum
Część zachodnia. Widok od strony ulicy Roździeńskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2011-11
Budowa nowej siedziby Muzeum
Część wschodnia. Widok od strony ulicy Roździeńskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2011-11
Nowa siedziba Muzeum Śląskiego
Widok na południową część kompleksu od strony ul. Dobrowolskiego, z budynkiem administracji po prawej stronie.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowany obiekt
Warsztat elektryków zaadaptowany na rozdzielnię elektryczną (E na planie). W tle: po lewej warsztat mechaniczny (M), po prawej kuźnia (K). Widok od strony południowej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowane obiekty
Budynek maszynowni szybu „Warszawa I” z 1905 roku, zaadaptowany na restaurację (R), oraz 40-metrowa wieża wyciągowa szybu „Warszawa II” – wieża widokowa (W), do której dobudowano panoramiczną windę. W nowym, szklanym budynku znajduje się hol centralny z kasą i punktem informacyjnym. Widok od strony południowo-wschodniej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Budynek przed adaptacją
Zachodnia ściana łaźni głównej (Ł).
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowany obiekt
Ściany zachodnia i południowa łaźni głównej (Ł). Obecnie Galeria „Łaźnia”.
Fot. R. Chybiorz / 2021-04
Budynek przed adaptacją
Ściany południowa i wschodnia łaźni głównej (Ł).
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowany obiekt
Ściany południowa i wschodnia łaźni głównej (Ł). Obecnie Galeria „Łaźnia”.
Fot. R. Chybiorz / 2021-04
Budynki po i przed adaptacją
Po lewej magazyn odzieży z 1905 roku, zaadaptowany na Centrum Scenografii Polskiej (C). Pośrodku stolarnia z 1910 roku (S), a po prawej łaźnia główna (Ł). Dwa ostatnie obiekty przed adaptacją. Widok od strony wschodniej (ul. Dobrowolskiego).
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowany obiekt
Ściany zachodnia i południowa dawnego magazynu odzieży z 1905 r. (C). Obecnie Centrum Scenografii Polskiej.
Fot. R. Chybiorz / 2021-04
Zrewitalizowany obiekt
Ściany zachodnia i południowa dawnej stolarni z 1910 roku (S); obecnie Galeria „Stolarnia”.
Fot. R. Chybiorz / 2021-04
Budynek przed adaptacją
Maszynownia szybu „Bartosz” (B). Początkowo szyb nosił nazwę „Kuźnia”, od znajdującej się w pobliżu kuźni. Następnie przemianowano go na „Beniamin”, a ostatecznie na „Bartosz”. Widok od strony południowo-wschodniej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowany obiekt
Budynek maszynowni szybu „Bartosz” (B), udostępniony do zwiedzania 10 sierpnia 2024 roku. Widoczna na zdjęciu dwucylindrowa maszyna została zakupiona w 1892 roku i pracowała aż do 1996 roku, co czyni ją najdłużej eksploatowaną czynną maszyną parową w polskim górnictwie.
Źródło fot. dwakwadranse.pl / 2024-07-28
Budynek przed adaptacją
Łaźnia „Gwarek” (U) z 1903 roku. Widok od południowego zachodu.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Zrewitalizowany obiekt
Zakończona 20 grudnia 2024 roku rewitalizacja Łaźni „Gwarek” (U) z 1903 roku otwiera trzeci etap zagospodarowania terenu po KWK „Katowice”. Budynek przekształcono w magazyn studyjny przeznaczony do prezentacji wielkogabarytowych eksponatów Muzeum Śląskiego. Pod budynkiem znajdują się dwie dodatkowe kondygnacje, mieszczące pomieszczenia biurowe i administracyjne.
Źródło fot. wkatowicach.eu / 2024-12
Budynek do adaptacji
Wieża ciśnień (J) z 1915 roku. Po lewej stronie zabudowa mieszkaniowa dawnej kopalni – mieszkania dyrekcji przy ul. Nadgórników (obecnie ul. Góreckiego), niebędące własnością muzeum. Widok od strony północno-wschodniej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Budynek do adaptacji
Warsztat rymarza (P) z 1905 roku. Widok od strony południowej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Budynek do adaptacji
Kuźnia (K) z 1899 roku. We wnętrzu zachowały się zabytkowe urządzenia technologiczne. Widok od strony północno-wschodniej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Budynek do adaptacji
Elektrownia „Bartosz” (F) – widok od strony północno-zachodniej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Budynek do adaptacji
Nadszybie szybu „Bartosz” (N) z wieżą wyciągową o stalowej konstrukcji kratownicowej z 1900 roku. Widok od strony południowo-wschodniej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Park Bogucicki
Dawny Park Kopalniany z 1910 roku, położony w widłach ulic Dobrowolskiego i Kopalnianej.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03
Familoki przy ul. Kopalnianej
Ulica Kopalniana łączyła główną część kopalni „Katowice” z szybem „Bogucice” oraz ulicą Markiefki.
Fot. R. Chybiorz / 2014-03