Cieszynity, pikryty i syenity

Cieszynity, pikryty i syenity to skały magmowe cieszyńskiej prowincji magmowej, występujące głównie w postaci żył pokładowych (silli), a rzadziej dajek. Prowincja ta zajmuje obszar ok. 1500 km², o szerokości 15–25 km i długości ok. 120 km – od Hranic na Morawach po Bielsko-Białą. Główną formą występowania intruzji magmowych na terenie Pogórza Śląskiego i w Kotlinie Żywieckiej są sille, których miąższość waha się od 0,2 do 30 m. W polskiej części prowincji ok. 70% ich wystąpień znajduje się w obrębie łupków cieszyńskich górnych. Znacznie rzadziej spotykane są dajki, opisane m.in. w kamieniołomie Goruszka w Grodźcu oraz w rejonie Skoczowa i Starego Bielska.

Na Śląsku Cieszyńskim zachowały się również nieliczne przejawy wulkanizmu podmorskiego. W Puńcowie opisano brekcje lawowe, lawy poduszkowe oraz tufy lapillowe i popiołowe, w Zamarskach koło Cieszyna – tuf popiołowy, w Świętoszówce – migdałowce, natomiast w Hałcnowie koło Bielska-Białej – wkładki skał wulkanoklastyczno-osadowych. Szczegółową charakterystykę mineralogiczną skał cieszyńskiej prowincji magmowej przedstawił Roman Włodyka w monografii „Ewolucja składu mineralnego skał cieszyńskiej prowincji magmowej” (2010).

Ryszard Chybiorz / 10.11.2015 / Ostatnia aktualizacja 03.09.2025.