Wzgórze Grojec
Grojec to charakterystyczne wzgórze położone na pograniczu Żywca i Wieprza, w widłach Soły i Koszarawy. Tworzą je trzy wierzchołki: Mały Grojec (423 m n.p.m.), Średni Grojec (474 m n.p.m.) oraz najwyższy Grojec, nazywany także Wielkim lub Dużym Grojcem (612 m n.p.m.). Zgodnie ze współczesną regionalizacją fizycznogeograficzną Polski wzgórze Grojec należy do Beskidu Żywiecko-Orawskiego.
Górując nad Kotliną Żywiecką, Grojec od wieków stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów krajobrazu Żywca. Wyróżnia się urozmaiconą budową geologiczną i rzeźbą terenu oraz bogactwem walorów przyrodniczych i widokowych.
Ryszard Chybiorz / 01.07.2026 / Ostatnia aktualizacja 02.09.2026.
Wzgórze Grojec
Widok z Matyski na Kotlinę Żywiecką i charakterystyczną sylwetkę góry Grojec. W tle widoczne są pasma Beskidu Małego i Beskidu Żywiecko-Orawskiego.
Źródło fot. zuziawdrodze.blogspot.com
Zagospodarowanie turystyczne
Przez wierzchołki Grojca przebiega żółty szlak turystyczny PTTK oraz miejskie szlaki spacerowe, umożliwiające poznanie najciekawszych zakątków wzgórza. Ich szczegółowy przebieg dostępny jest również na stronie poświęconej szlakom i atrakcjom Beskidu Żywieckiego (wbeskidzie.pl/szlaki-zywiec).
Źródło ryc. mapy.com/pl (zmienione)
Publikacje turystyczne
W pierwszej dekadzie XXI wieku opublikowano opis ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej „Wzgórze Grojec” (Nejfeld 2001) oraz artykuł pt. Atrakcje geoturystyczne i turystyczne Żywca (Słomka, Słomka 2007). Obie publikacje nie są obecnie dostępne w wersji online.
Źródło ryc. Internet
Ochrona przyrody
Grojec jest częściowo położony w otulinie Żywieckiego Parku Krajobrazowego. Jego zachodni stok, przylegający do prawego brzegu Soły, wchodzi w skład obszaru Natura 2000 – specjalnego obszaru ochrony siedlisk „Beskid Żywiecki”. W południowo-zachodniej części wzgórza znajduje się użytek ekologiczny „Stowek na Kosarach pod Hyśkowcem” (CRFOP). Ze względu na wysokie walory przyrodnicze proponowano również objęcie tego obszaru innymi formami ochrony przyrody (Nejfeld i in. 2002).
Źródło fot. pl.wikipedia.org/wiki
Budowa geologiczna
Większą część Grojca budują skały należące do dwóch jednostek tektonicznych: cieszyńskiej części płaszczowiny śląskiej oraz płaszczowiny przedmagurskiej (oznaczonych na rycinie numerami 2 i 3). Są one silnie sfałdowane i zawierają kilka poziomów olistostromowych. W zachodniej części wzgórza występują również niewielkie fragmenty płaszczowiny podśląskiej (1), charakterystyczne dla okna tektonicznego Żywca. Zachodnie stoki są przekształcane przez liczne osuwiska.
Źródło ryc. geologia.pgi.gov.pl/mapy (zmienione)
Dolina Soły
W naturalnych odsłonięciach na prawym brzegu Soły dominują warstwy cieszyńskie – najstarsze skały Karpat fliszowych, powstałe około 150–135 milionów lat temu. W ich obrębie wyróżnia się łupki cieszyńskie dolne, wapienie cieszyńskie oraz łupki cieszyńskie górne. W kilku miejscach stwierdzono również występowanie intruzji skał magmowych w postaci żył pokładowych - lamprofirów (zobacz też CRGP; Waśkowska i in. 2008; Włodyka 2010).
Fot. E. Szełęg / 2012-10
Lamprofir
Mikrofotografia płytki cienkiej lamprofiru z doliny Soły: Ae-egiryn, Ap-apatyt, Anal-analcym, Bi-biotyt, Di-diopsyd, Kc-kalcyt, Ti-mt-magnetyt tytanowy.
Fot. R. Włodyka / 2013-06
Mały Grojec
Mały Grojec zbudowany jest głównie z górnych łupków cieszyńskich. W skałach tych często występują warstwy syderytów ilastych o miąższości dochodzącej do kilkunastu centymetrów oraz liczne konkrecje sferosyderytowe. Złoża rudy żelaza udokumentowano w 1834 roku i eksploatowano jako surowiec dla hutnictwa. Pozostałości dawnych wyrobisk są słabo widoczne przy żółtym szlaku turystycznym.
Źródło ryc. polona.pl
Hutnictwo
Tradycje hutnictwa żelaza w Żywcu sięgają 1832 roku, kiedy w dzielnicy Sporysz (Obszar) powstała kuźnia. Pięć lat później przekształcono ją w Zakład Przeróbki Surówki, znany później jako Huta Fryderyka i Huta Wilhelma. W 1910 roku zakład stał się Pierwszą Galicyjską Fabryką Śrub, Nitów i Nakrętek, której kontynuatorem jest obecnie Śrubena Unia.
Źródło fot. H. Charlemont (1898)
Wapiennictwo
Partie szczytowe i stoki Średniego Grojca były do połowy lat 50. XX wieku miejscem eksploatacji wapienia. Znajdowały się tu niewielkie wyrobiska, których ślady są obecnie w znacznym stopniu porośnięte roślinnością. Pozyskany surowiec wypalano w co najmniej 3 piecach wapienniczych, z których jeden zachował się w rejonie Małego Grojca.
Źródło fot. Internet
Średni Grojec
Ze Średniego Grojca oraz z odcinka grzbietu między Małym i Średnim Grojcem rozciągają się jedne z najpełniejszych panoram w okolicy. Można stąd podziwiać najwyższą część Beskidu Śląskiego, przełomową dolinę Soły dzielącą Beskid Mały na dwie części (zdjęcie), Babią Górę – Królową Beskidów – oraz rozległą Kotlinę Żywiecką z Żywcem, Jeziorem Żywieckim i okolicznymi miejscowościami.
Źródło fot. zuziawdrodze.blogspot.com
Duży Grojec
Duży Grojec zbudowany jest ze skał płaszczowiny przedmagurskiej, które powstały około 60–25 milionów lat temu. W ich obrębie wyróżnia się ogniwo piaskowców grojeckich, którego wychodnie występują również w pobliskim rezerwacie przyrody Grapa. W rejonie jazu na rzece Sole można zaobserwować nasunięcie płaszczowiny przedmagurskiej na płaszczowinę śląską.
Źródło fot. zuziawdrodze.blogspot.com
Rezerwat Grapa
Piaskowce grojeckie w rezerwacie przyrody Grapa.
Źródło fot. zuziawdrodze.blogspot.com
Kamieniarstwo
Już w latach 30. XIX wieku rozpoczęto eksploatację materiału skalnego na stokach Dużego Grojca. Kamień pozyskiwano głównie na potrzeby rozwijającego się budownictwa przemysłowego. Prace wydobywcze prowadzono z przerwami aż do 1960 roku.
Źródło fot. K. Nowak SAC (2012)
Jaskinie
W zachodniej części Grojca, w obrębie piaskowców płaszczowiny przedmagurskiej, udokumentowano dwie jaskinie osuwiskowe: Schron pod Głazem w Wąwozie na Grojcu (o długości 3,5 m) oraz Jaskinię w Grojcu (o długości 5,5 m). Informacje o ich budowie i genezie są dostępne w bazie Jaskinie Polski.
Źródło ryc. jaskiniepolski.pgi.gov.pl
Torfowisko
W tej samej części Grojca, na wysokości około 415 m n.p.m., znajduje się użytek ekologiczny Stowek na Kosarach pod Hyśkowcem. Obejmuje on torfowisko wysokie, które rozwinęło się w niecce osuwiskowej, oraz jego najbliższe otoczenie. Występują tu m.in. chronione gatunki roślin, w tym rosiczka okrągłolistna (Nejfeld i in. 2002).
Źródło fot. zuziawdrodze.blogspot.com