Lapidaria
Lapidarium (łac. lapidarius – kamienny) to miejsce przechowywania i prezentowania okazów kamieni zarówno naturalnych, jak i przetworzonych kulturowo. Do tych pierwszych należą głazy narzutowe (eratyki) i fragmenty skał, a do drugich – różne elementy budynków i pomników, kamienie graniczne i młyńskie oraz inne obiekty budowlane. Ekspozycja może znajdować się na wolnym powietrzu lub w zamkniętym pomieszczeniu. Kolekcja dużych głazów lub skał ma najczęściej formę ogrodu lub parku geologicznego (petrograficznego), który stanowi doskonałe miejsce do prowadzenia zielonych lekcji.
Szczegółowe położenie i opisy lapidariów dostępne są w serwisie mapowym GeoSilesia.
Ryszard Chybiorz / 30.05.2023 / Ostatnia aktualizacja 17.03.2026.
Podlesice, gm. Kroczyce
Lapidarium w Podlesicach, przy wejściu na teren rezerwatu przyrody Góra Zborów, znajduje się obok Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego i Kulturowego Jury. Ekspozycja obejmuje 15 opisanych bloków skalnych, ustawionych w kolejności od najstarszych do najmłodszych. Główną część stanowią typowe odmiany wapieni jury górnej, powstałe około 163–157 mln lat temu.
Fot. R. Chybiorz / 2021-09
Sosnowiec
Lapidarium Muzeum Nauk o Ziemi Uniwersytetu Śląskiego w Sosnowcu, na dziedzińcu Instytutu Nauk o Ziemi przy ul. Będzińskiej 60.
Źródło fot. www.mnoz.us.edu.pl
Góra Siewierska, gm. Psary
Ogród geologiczny w Górze Siewierskiej, przy Centrum Edukacji Ekologicznej przy ul. T. Kościuszki 154. Największą atrakcją ośrodka jest 15-metrowa wieża widokowa, z której roztacza się rozległy widok na zróżnicowany krajobraz okolicy.
Źródło fot. www.psary.pl
Sławków
Lapidarium w Sławkowie, na terenie Parku Dolina Białej Przemszy przy ul. Młyńskiej 14a. Projekt otrzymał główną nagrodę w konkursie „Geologia 2021” w kategorii „Popularyzacja geologii i geośrodowiska”.
Fot. R. Chybiorz / 2023-05
Sławków
Lapidarium w Parku Dolina Białej Przemszy w Sławkowie. Ekspozycja obejmuje 16 bloków skalnych i głazów z opisami – od dolomitu z dewonu środkowego po plejstoceńskie głazy narzutowe. Na osobnej tablicy przedstawiono budowę geologiczną Doliny Białej Przemszy w rejonie Sławkowa.
Fot. R. Chybiorz / 2023-05
Wisła
Geoogródek w Wiśle, na terenie Centrum Edukacji Ekologicznej przy ul. Wyzwolenia 67, prezentujący skały charakterystyczne dla regionu.
Źródło fot. cee.wisla.pl
Katowice
Lapidarium w Katowicach, przy drewnianym kościele w Parku Kościuszki – przykład ekspozycji zabytków kamiennych w przestrzeni parkowej i kompleksie kościelnym.
Źródło fot. www.mhk.katowice.pl
Cieszyn
W Parku Pokoju w Cieszynie znajduje się lapidarium, w którym zgromadzono fragmenty lokalnych pomników oraz elementy miejskiej architektury.
Źródło fot. forum.gazeta.pl / 2012-10-13
Górnicze kamienie graniczne
Górnicze kamienie graniczne, najczęściej wykonane z piaskowca, wyznaczały w przeszłości na powierzchni zasięg podziemnych pól górniczych. Obecnie zachowały się zarówno w miejscach pierwotnego ustawienia, jak i w muzeach, izbach pamięci górniczej oraz lapidariach (Gorol i in. 2017; eksploratorzy.com.pl).
Źródło ryc. Ł. Kędzior (2009)
Zabrze
Górniczy kamień graniczny ze zbiorów Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu, eksponowany na ścieżce edukacyjnej „Kamienie milowe górnictwa” w Parku 12C Sztolni Królowa Luiza w Zabrzu (ul. Mochnackiego 12).
Fot. R. Chybiorz / 2018-05
Orzesze
Lapidarium górniczych kamieni granicznych w Orzeszu, za budynkiem Urzędu Miasta przy ul. Świętego Wawrzyńca 23.
Źródło fot. Miejska Biblioteka Publiczna w Orzeszu
Ustroń
Kamienie graniczne wykonane z piaskowca zachowały się także in situ. Na zdjęciu kamień graniczny Komory Cieszyńskiej (Teschner Kammer – TK), znajdujący się na północ od Kamieniołomu Skalica w Ustroniu.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09