Stanowiska dokumentacyjne
Stanowiska dokumentacyjne, zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, to niewyodrębniające się na powierzchni lub możliwe do wyodrębnienia miejsca o istotnym znaczeniu naukowym i dydaktycznym. Obejmują one miejsca występowania formacji geologicznych, nagromadzeń skamieniałości oraz tworów mineralnych, a także jaskinie lub schroniska podskalne wraz z namuliskami oraz fragmenty eksploatowanych lub nieczynnych wyrobisk powierzchniowych i podziemnych. Mogą nimi być również miejsca występowania kopalnych szczątków roślin lub zwierząt. Według Centralnego Rejestru Form Ochrony Przyrody stanowiska dokumentacyjne dzieli się na dwie kategorie: naturalne i antropogeniczne, a także na pięć rodzajów: formacje geologiczne, wyrobiska powierzchniowe, wyrobiska podziemne, jaskinie oraz nagromadzenia skamieniałości.
W województwie śląskim zarejestrowanych jest 16 stanowisk dokumentacyjnych. Więcej informacji dostępnych jest w Centralnym Rejestrze Form Ochrony Przyrody oraz na stronie internetowej GeoŚląsk, w zakładce „Baza wiedzy” (sekcja „Do pobrania”).
Ryszard Chybiorz / 30.05.2019 / Ostatnia aktualizacja 21.06.2026.
Jaskinia Wiercica
Stanowisko dokumentacyjne „Jaskinia Wiercica” znajduje się ok. 1 km od przysiółka Ostrężnik w gminie Niegowa. Ustanowiono je 5 lipca 2007 r. Obejmuje otwór wlotowy jaskini oraz system korytarzy w skałach węglanowych jury górnej. Położone jest na terenie Parku Krajobrazowego Orlich Gniazd i obszaru Natura 2000 „Ostoja Złotopolska”.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Jaskinia Wiercica
Pod ziemią odprawiana jest Msza Święta w intencji osób, które zginęły w górach i jaskiniach świata, oraz tych związanych z nimi życiem, pasją i przygodą.
Źródło fot. krzara.bikestats.pl / 2015
Blachówka
Stanowisko dokumentacyjne „Blachówka” znajduje się w Bytomiu, przy ul. Blachówka, na terenie rezerwatu przyrody Segiet na Srebrnej Górze. Obejmuje fragment dawnego kamieniołomu dolomitu środkowego triasu. Obiekt objęto ochroną w 2002 r. Znajduje się na obszarze Natura 2000 „Podziemia Tarnogórsko-Bytomskie”. Krajobraz pogórniczy Srebrnej Góry został w 2017 r. wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO jako część dobra „Kopalnie rud ołowiu, srebra i cynku oraz system gospodarowania wodami podziemnymi w Tarnowskich Górach”.
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Blachówka
Tablica ścieżki dydaktycznej na Garbie Tarnogórskim z historią kamieniołomu „Blachówka”, przy ośrodku Dolomity Sportowa Dolina (ul. Blachówka 94).
Fot. R. Chybiorz / 2017-09
Srocza Góra
Stanowisko dokumentacyjne „Srocza Góra” znajduje się w Dąbrowie Górniczej (Strzemieszyce), na wzniesieniu o tej samej nazwie (dojście od ul. Strzemieszyckiej 380A). Ustanowiono je 26 lutego 2008 r. Obejmuje nieczynne wyrobiska skał triasu środkowego z ruinami wapienników i sztucznymi jaskiniami. To największe powierzchniowo stanowisko przyrody nieożywionej w województwie śląskim (12,81 ha).
Fot. R. Chybiorz / 2017-08
Srocza Góra
Tablice informacyjne stanowiska dokumentacyjnego „Srocza Góra” przy dojściu od ul. Strzemieszyckiej 380A.
Fot. R. Chybiorz / 2017-08
Srocza Góra
Tablica edukacyjna z przebiegiem ścieżki przy dojściu od ul. Strzemieszyckiej 380A.
Fot. R. Chybiorz / 2017-08
Srocza Góra
Na trasie ścieżki wyznaczono sześć przystanków edukacyjnych.
Fot. R. Chybiorz / 2017-07
Kamieniołom piaskowców górnokarbońskich
Stanowisko dokumentacyjne „Kamieniołom piaskowców górnokarbońskich” znajduje się w Łaziskach Górnych, w pobliżu skrzyżowania ul. Marty Waleskiej i Wspólnej. Ustanowiono je 24 października 2000 r. Obejmuje nieczynne wyrobisko piaskowców karbonu górnego (krakowska seria piaskowcowa). Obok znajduje się bunkier Obszaru Warownego Śląsk.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Skałka
Stanowisko dokumentacyjne „Skałka” znajduje się w Rydułtowach, naprzeciw bloku przy ul. Ofiar Terroru 97. Zostało ustanowione 26 marca 2002 r. Obejmuje nieczynne wyrobisko powierzchniowe piaskowców karbonu górnego (seria paraliczna).
Fot. R. Chybiorz / 2017-08
Skałka
W 2018 r. przeprowadzono modernizację terenu wokół stanowiska przyrody nieożywionej „Skałka”.
Źródło fot. UM Rydułtowy
Odkrywka cieszynitów
Stanowisko dokumentacyjne „Odkrywka cieszynitów” znajduje się w Cieszynie, pod estakadą ul. Granicznej, nieopodal posesji przy ul. Krętej 12 oraz polskiego schronu bojowego z 1939 r. Ustanowiono je 15 października 2002 r. Obejmuje fragment sillu cieszynitowego z licznymi żyłami sjenitu nefelinowego (zob. Galeria > Cieszynity, pikryty i sjenity).
Fot. R. Chybiorz / 2010-10
Jasieniowa
Stanowisko dokumentacyjne „Jasieniowa” znajduje się w Goleszowie, na wzniesieniu o tej samej nazwie (dojście od ul. Olimpijskiej – parking przy skoczni). Ustanowiono je 21 kwietnia 2009 r. Obejmuje teren pogórniczy wokół „Księżycowego Jeziorka”. Leży w otulinie Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego, na głównym wododziale Polski. W pobliżu znajdują się nieczynne wyrobiska warstw cieszyńskich (jura górna–kreda dolna).
Fot. R. Chybiorz / 2010-10
Jasieniowa
Tablice informacyjne stanowiska dokumentacyjnego „Jasieniowa” na parkingu przy skoczni (ul. Olimpijska).
Fot. R. Chybiorz / 2017-10
Jasieniowa
Tablice edukacyjne przed wejściem do dawnego przekopu kolejki przewożącej urobek do cementowni w Goleszowie (tzw. Ajsztyn).
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Kamieniołom Czantoria
Stanowisko dokumentacyjne „Kamieniołom Czantoria” znajduje się w Ustroniu, przy ul. Akacjowej. Ustanowiono je 18 stycznia 2018 r. Obejmuje nieczynne wyrobisko warstw godulskich dolnych (kreda górna), wielokrotnie opisywane w literaturze. Leży na granicy Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego i jego otuliny. Zdjęcie przedstawia stan przed usunięciem krzewów i samosiewek ze ścian skalnych.
Fot. R. Chybiorz / 2018-09
Kamieniołom Czantoria
Stanowisko dokumentacyjne „Kamieniołom Czantoria” znajduje się w Ustroniu, przy ul. Akacjowej. Ustanowiono je 18 stycznia 2018 r. Obejmuje nieczynne wyrobisko warstw godulskich dolnych (kreda górna), wielokrotnie opisywane w literaturze. Leży na granicy Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego i jego otuliny. Zdjęcie przedstawia stan po usunięciu krzewów i samosiewek ze ścian skalnych.
Źródło fot. Z. Białas / 2018-12
Kamieniołom Skalica
Stanowisko dokumentacyjne „Kamieniołom Skalica” znajduje się w Ustroniu, naprzeciw ośrodka wypoczynkowego przy ul. Nadrzecznej 16. Ustanowiono je 23 lipca 2014 r. Obejmuje nieczynne wyrobisko warstw godulskich dolnych (kreda górna). Położone jest w otulinie Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego.
Fot. R. Chybiorz / 2017-03
Kamieniołom Skalica
Tablica edukacyjna przed wejściem do kamieniołomu. Nieopodal, przy ul. Nadrzecznej 16, znajduje się przystanek nr 5 ścieżki przyrodniczo-leśnej „Skalica”.
Fot. R. Chybiorz / 2017-10
Jaskinia Wiślańska
Stanowisko dokumentacyjne „Jaskinia Wiślańska” znajduje się w Brennej, nieco poniżej Przełęczy Salmopolskiej. Ustanowiono je 10 marca 2015 r. Leży na terenie Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego. Według danych z 2020 r. to najdłuższa (2275 m) jaskinia polskiego fliszu karpackiego.
Fot. R. Chybiorz / 2017-08
Jaskinia Wiślańska
Wejścia do jaskini (obecnie zamknięte) są zlokalizowane w obrębie warstw godulskich górnych serii śląsko-godulskiej (kreda górna). Jaskinia utworzyła się w rezultacie grawitacyjnych ruchów masowych w obrębie stoku górskiego.
Źródło fot. jaskiniepolski.pgi.gov.pl / B. Juroszek
Jaskinia Wiślańska
Celem ustanowienia stanowiska dokumentacyjnego „Jaskinia Wiślańska” jest m.in. ochrona fauny, w tym nietoperzy hibernujących w jaskini i bytujących w jej otoczeniu.
Źródło fot. J. Genszer
Jaskinia Miecharska
Stanowisko dokumentacyjne „Jaskinia Miecharska” znajduje się w Wiśle, na południowo-zachodnim stoku Malinowskiej Skały. Ustanowiono je 19 sierpnia 2010 r. Wejście do jaskini (zamknięte) leży w obrębie warstw godulskich (kreda górna). Obiekt znajduje się na terenie Parku Krajobrazowego Beskidu Śląskiego. Według danych z 2020 r. to druga najdłuższa (1838 m) i druga najgłębsza (54,5 m) jaskinia polskiego fliszu karpackiego.
Fot. R. Chybiorz / 2010-10
Jaskinia Miecharska
Głównym celem ustanowienia stanowiska dokumentacyjnego „Jaskinia Miecharska” jest zachowanie systemu jaskiniowego wraz z formą osuwiskową, w której obrębie występuje.
Źródło fot. wisla.katowice.lasy.gov.pl / G. Szalbot
Zamczysko na Ściszków Groniu
Stanowisko dokumentacyjne „Zamczysko na Ściszków Groniu” znajduje się nieopodal przysiółka Łysina w gminie Łękawica. Ustanowiono je 9 lipca 2009 r. Obejmuje osuwisko skalne z wychodniami warstw godulskich (kreda górna) oraz jaskiniami niekrasowymi. Leży na terenie Parku Krajobrazowego Beskidu Małego. Jaskinia Lodowa w Zamczysku jest najniżej położoną jaskinią lodową w Polsce.
Fot. R. Chybiorz / 2017-04
Megariplemarki
Stanowiska dokumentacyjne „Megariplemarki” (na zdjęciu) i „Megariplemarki Małe” znajdują się w wyrobisku Sadowa Góra w Jaworznie, w zachodniej części Ośrodka Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOsfera. Ustanowiono je 12 lipca 2023 r. Odsłonięcia na spągu wyrobiska stanowią charakterystyczne struktury geologiczne – pofalowaną powierzchnię stropową ławicy wapienia, będącą zapisem silnego falowania sztormowego, prawdopodobnie związanego z falami tsunami.
Fot. R. Chybiorz / 2016-09
Megariplemarki małe
Stanowiska dokumentacyjne „Megariplemarki” i „Megariplemarki Małe” (na zdjęciu) znajdują się w wyrobisku Sadowa Góra w Jaworznie, w zachodniej części Ośrodka Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOsfera. Ustanowiono je 12 lipca 2023 r. Odsłonięcia na spągu wyrobiska stanowią charakterystyczne struktury geologiczne – silnie pofalowaną powierzchnię stropową ławicy wapienia, będącą zapisem intensywnego falowania sztormowego, prawdopodobnie związanego z falami tsunami.
Fot. R. Chybiorz / 2016-09
Głowonogi
Stanowiska dokumentacyjne „Cypel Notozaura” i „Głowonogi” znajdują się w wyrobisku Sadowa Góra w Jaworznie, w północno-wschodniej części Ośrodka Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOsfera. Ustanowiono je 12 lipca 2023 r. Odsłonięcie „Głowonogi” wiąże się z występowaniem najstarszych w basenie germańskim łodzików mezozoicznych, spokrewnionych ze współczesnymi ośmiornicami i kalmarami. Na rycinie: granice czterech stanowisk dokumentacyjnych (wg CRFOP 2023).
Źródło ryc. CRFOP (2023)
Cypel Notozaura
Stanowiska dokumentacyjne „Cypel Notozaura” i „Głowonogi” znajdują się w wyrobisku Sadowa Góra w Jaworznie, w północno-wschodniej części Ośrodka Edukacji Ekologiczno-Geologicznej GEOsfera. Ustanowiono je 12 lipca 2023 r. Stanowisko „Cypel Notozaura” obfituje w szczątki kostne i ślady notozaurów – drapieżnych gadów stref przybrzeżnych, przystosowanych do życia po wymieraniu permskim. Na zdjęciu: tablica informacyjna nr 5 „Notozaur bez tajemnic…”.
Fot. R. Chybiorz / 2016-09